Atatürk Çiçeği (Ponsetya) Bakımı ve Kızarma Yöntemi

Yıllık bakım takvimi

Atatürk çiçeğini bir yıl boyunca tutmak ve yeniden kızartmak isteyenler için takvim aşağıda. Kış aylarında bitki renkli yapraklarıyla sergilenir; ilkbaharda dinlenir ve budanır, yazın büyür, sonbaharda kısa gün uygulamasıyla yeniden renklenir.

• Aralık–şubat (sergileme): aydınlık, doğrudan güneş almayan yer; gündüz 16–21 °C; toprağın üstü kuruyunca sulama.
• Mart–nisan (dinlenme): renkli yapraklar solunca suyu azaltın, bitkiyi yaklaşık 16 °C’lik serin ve dolaylı ışık alan bir yere alın.
• Mayıs (budama): dalları toprak üstünde 10–15 cm kalacak şekilde kesin, gerekirse bir boy büyük saksıya alın; güneşli pencere önü; 2–3 haftada bir gübre.
• Haziran–ağustos (büyüme): gece sıcaklığı sürekli 16 °C’nin üstündeyse dışarıda yarı gölgede, değilse içeride güneşli pencere önünde; temmuz başında ve ağustos ortasında uç alma.
• Eylül başı (içeri alma): güneşli bir pencere önü, 18–24 °C; bundan sonra uç almayın.
• Ekim–kasım (kısa gün): her gece 17.00–08.00 arası tam karanlık, gündüz güneşli pencere; 8–10 hafta.
• Aralık (renk): ortada renk belirginleşince karanlık uygulamasını bırakın.

Satın alırken

Bitkinin evde ne kadar dayanacağı çoğunlukla satın aldığınız gün belli olur. Şemadaki kontrol listesini çiçekçide bir dakikada uygulayabilirsiniz.

• Ortadaki küçük çiçekler: taze ve sıkı; üstlerinde dökülmüş sarı polen az ya da hiç yok.
• Renkli yapraklar: canlı renkli, lekesiz.
• Yeşil yapraklar: dik ve sağlam; sarkmamış, sararmamış.
• Yaprak altları: böcek yok.
• Toprak: nemli ama çamur gibi ıslak değil.
• Sergilendiği yer: sıcak bir dükkân ya da sera; kaldırımda, kapı önünde ya da soğuk, hava akımlı bir yerde bekletilmiş bitkiyi almayın.

1. Ortadaki çiçeklere bakın

   Renkli yaprakların ortasındaki küçük düğmeler bitkinin asıl çiçekleridir. Taze ve sıkı görünsünler; üstlerinde dökülmüş sarı polen az olsun ya da hiç olmasın. Çiçekler polenini döktükten sonra renkli yapraklar kısa sürede dökülmeye başlar.

2. Yaprakları kontrol edin

   Yeşil yapraklar sağlam ve dik olmalı, sarkmamalı. Renkli yapraklar canlı renkte olsun. Birkaç yaprağın altını çevirip böcek olup olmadığına bakın.

3. Toprağı yoklayın

   Parmağınızı toprağa bastırın: nemli olmalı, ama çamur gibi ıslak olmamalı.

4. Nerede beklediğine dikkat edin

   Kaldırımda, kapı önünde ya da soğuk, hava akımlı bir dükkânda bekletilen bitkinin renkli yaprakları birkaç gün içinde dökülebilir. Sıcak bir dükkândan ya da seradan alın.

5. Soğuktan koruyarak taşıyın

   Bitkiyi kağıt ya da naylon kılıfa sardırın; dondurucu soğukta birkaç dakika kalmak bile renkli yapraklara zarar verebilir. Soğuk günlerde arabayı önceden ısıtın ve bitkiyi aldıktan sonra başka bir işe uğramadan eve götürün. Evde kılıfı çıkarın.

Evde bakım: ışık, sıcaklık ve sulama

1. Aydınlık bir yer seçin

   Bitkiyi günde en az 6 saat aydınlık ama doğrudan güneş almayan bir yere koyun. Pencereye yakın olabilir, ama yaprakları soğuk cama değmesin.

2. Sıcaklığı sabit tutun

   Gündüz 16–21 °C uygundur; gece yaklaşık 13 °C’ye kadar serinlik sorun değildir. 10 °C’nin altındaki sıcaklık kısa sürede bile bitkiye zarar verebilir. Çok sıcak oda da renkli yaprakların ömrünü kısaltır.

3. Hava akımından uzak tutun

   Dış kapının, sık açılan pencerenin, kaloriferin, sobanın ve klimanın yakınına koymayın. Sıcak ya da soğuk hava akımı yaprak dökümüne yol açar.

4. Toprak kuruyunca sulayın

   Parmağınızı toprağa yaklaşık 1–2 cm bastırın; kuruysa sulayın, nemliyse bekleyin. Saksının altından su çıkana kadar oda sıcaklığında su verin, birkaç dakika sonra tabakta biriken suyu dökün. Az su da fazla su da alt yaprakların sararıp dökülmesine yol açar; sürekli ıslak toprakta kökler çürür.

5. Folyoyu ve kaşpoyu açın

   Saksı dekoratif folyoya sarılıysa altını birkaç yerden delin ya da sularken folyoyu çıkarın. Kaşpo içindeyse bitkiyi lavaboda sulayın ve suyu süzüldükten sonra kaşpoya geri koyun. Folyoda ve kaşpoda biriken su kökleri çürütür.

6. Nemi artırın

   Kalorifer havası kurudur. Saksıyı içine çakıl ve biraz su konmuş bir tepsiye, dibi suya değmeyecek şekilde koyabilir ya da bitkileri bir arada gruplayabilirsiniz.

Çiçeklenmeden sonra

Renkli yapraklar uygun koşullarda birkaç hafta canlı kalır. Bitkiyi ertesi yıl için tutmak istiyorsanız takvimdeki sırayı izleyin.

1. Dinlendirin (mart–nisan)

   Renkli yapraklar solup dökülmeye başlayınca suyu azaltın ve bitkiyi yaklaşık 16 °C’lik, dolaylı ışık alan serin bir yere alın. Toprak daha uzun süre kuru kalabilir, ama gövdeler buruşup kurumamalı.

2. Budayın ve saksısını değiştirin (mayıs)

   Eldiven takın ve dalları toprak üstünde yaklaşık 10–15 cm kalacak şekilde kesin. Kökler saksıyı doldurmuşsa bitkiyi bir boy büyük, delikli bir saksıya ve taze saksı toprağına alın; iyice sulayıp güneşli bir pencere önüne koyun. Saksı değiştirmenin adımlarını saksı değiştirme yazımızda anlattık.

3. Besleyin

   Mayıstan itibaren, yeni sürgünler çıkınca 2–3 haftada bir çiçekli bitkiler için sıvı gübreyle, paketteki dozda gübreleyin. Sürgünler uzadıkça toprak daha çabuk kurur; daha sık kontrol edin.

4. Yazı dışarıda geçirin

   Gece en düşük sıcaklık sürekli 16 °C’nin üstüne çıkınca bitkiyi balkona ya da bahçeye, yarı gölge bir yere çıkarabilirsiniz. Güneşe birden değil, birkaç gün içinde alıştırın. Geceleri bu kadar ılık olmayan yerlerde bitkiyi yaz boyunca içeride, güneşli bir pencere önünde tutun.

5. Uçlarını alın (temmuz ve ağustos)

   Temmuzun ilk haftasında her dalın ucundan yaklaşık 2,5 cm kesin; dalda 4–5 yaprak kalsın. Ağustos ortasında gerekirse bir kez daha yapın. Uç alma bitkiyi gür ve dolgun yapar. 1 eylülden sonra uç almayın ve budamayın; çiçeklenme gecikebilir.

6. Eylül başında içeri alın

   Gece sıcaklıkları düşmeden, eylül başında bitkiyi içeri, güneşli bir pencere önüne alın. Oda sıcaklığı 18–24 °C olsun.

Yeniden kızarması için kısa gün yöntemi

Atatürk çiçeği renkli yapraklarını gecelerin uzadığı aylarda çıkarır: renklenmesi için gecelerin 12 saatten uzun ve kesintisiz karanlık olması gerekir. Evde akşam yanan lambalar bu karanlığı bozar; bu yüzden bitkiye sonbaharda uzun geceler yapay olarak verilir.

• Karanlık: her gün 17.00’den ertesi sabah 08.00’e kadar (15 saat) tam karanlık; en az 14 saat.
• Işık: 08.00–17.00 arası güneşli pencere önü (9 saat).
• Süre: çoğu çeşitte 8–10 hafta; renk görününce bırakılır.
• Sıcaklık: 18–24 °C.
• Başlangıç ve renk: 1 ekimde başlarsanız bitki yaklaşık 26 kasım – 10 aralık, 15 ekimde başlarsanız 10–24 aralık arasında tam renge gelir.

1. Başlangıç tarihini seçin

   Ekim başı uygun bir başlangıçtır. Renk 8–10 haftada geldiği için yılbaşına renkli bir bitki istiyorsanız en geç ekim ortasında başlayın.

2. Karanlık bir yer hazırlayın

   Hiç ışık sızmayan bir dolap kullanın ya da bitkiyi tamamen örten büyük bir karton kutu hazırlayın. Kutunun kenarlarından ışık sızıyorsa üstüne koyu bir örtü atın. Yapraklar kutunun içinde sıkışmamalı.

3. Her akşam karanlığa alın

   Her gün saat 17.00’de bitkiyi dolaba koyun ya da kutuyu üstüne kapatın; sabah 08.00’de çıkarıp güneşli pencereye koyun. Telefonunuza iki hatırlatıcı kurun.

4. Karanlığı bozmayın

   Karanlık saatlerde dolabı açmayın, kutuyu kaldırmayın. Kısa süreli bir ışık bile renklenmeyi geciktirir.

5. Gündüz bakımına devam edin

   Gündüz bitki güneşli pencerede kalsın; toprağın üstü kuruyunca sulayın ve gübrelemeye devam edin. Oda sıcaklığı 18–24 °C olsun.

6. Renk görününce bırakın

   Ortadaki renkli yapraklar belirginleşince karanlık uygulamasını bırakın ve bitkiyi aydınlık yerine koyun. Bitkiniz ilk yılki kadar gür ya da renkli olmayabilir: seradaki koşullar evde tam sağlanamaz.

Evcil hayvanlar ve çocuklar

1. Kediler ve köpekler

   ASPCA, Atatürk çiçeğini kediler ve köpekler için zehirli bitkiler arasında sayar, ama zehirliliğinin genellikle abartıldığını da belirtir. Yenirse tahriş edici özsuyu ağızda ve midede tahriş yapar, bazen kusmaya yol açar; belirtiler çoğunlukla hafiftir. Yine de bitkiyi evcil hayvanların ulaşamayacağı bir yere koyun.

2. Küçük çocuklar

   Bitki yenmek için değildir; özsuyu ağızda ve ciltte tahriş yapabilir. Saksıyı küçük çocukların ulaşamayacağı bir rafa ya da masaya koyun, dökülen yaprakları hemen toplayın.

3. Özsuyuna dikkat

   Kesilen dal ve yapraktan süt gibi beyaz bir özsu çıkar. Hassas kişilerde ciltte ve gözde tahriş yapabilir; lateks alerjisi olanlar özsuyuna tepki gösterebilir. Budarken ve uç alırken eldiven takın, özsuyunu gözünüze değdirmeyin, işiniz bitince ellerinizi yıkayın.

4. Belirti görürseniz

   Kediniz ya da köpeğiniz bitkiyi yedikten sonra kusarsa ya da rahatsız görünürse veteriner hekiminize danışın. Çocuğunuz bitkiden yediyse ve rahatsız görünüyorsa 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni arayın.

Sık sorulan sorular

Atatürk çiçeğinin yaprakları neden dökülüyor?

En sık nedenler fazla su, soğuk ya da sıcak hava akımı ve soğukta taşımadır. Kuru kalan toprakta bitki pörsür, yapraklar ve renkli yapraklar dökülür; sürekli ıslak toprakta kökler çürür ve alt yapraklar sararır. Bitkiyi kapı, pencere ve kalorifer yakınından uzaklaştırın, toprağın üstü kuruyunca sulayın ve tabakta su bırakmayın. Sararmanın başka nedenleri için yaprak sararmaları yazımıza bakın.

Kasımda karanlık uygulamasına başlarsam yılbaşına yetişir mi?

Sınırda kalır. Renk çoğu çeşitte 8–10 haftada gelir: 1 kasımda başlarsanız 8 hafta 27 aralığa, 10 hafta 10 ocağa denk gelir. Erken renklenen bir çeşit yılbaşından birkaç gün önce, geç renklenen bir çeşit ocak başında renklenir. Yılbaşına renkli bir bitki için ekim ortasına kadar başlayın.

Atatürk çiçeği evde ne kadar dayanır?

Uygun ışık, sıcaklık ve sulamayla renkli yapraklar en az birkaç hafta, iyi koşullarda birkaç ay güzel kalır. Sıcak oda, hava akımı ve tabakta bekleyen su bu süreyi kısaltır. Ertesi yıl yeniden renklenmesi için bitkiyi budayıp yazı geçirmeniz ve sonbaharda kısa gün yöntemini uygulamanız gerekir.

Kış aylarında diğer bitkilerinizi korumak için kış bakımında karşılaşılan sorunlar yazımıza, bitki alırken dikkat edilecekler için süs bitkilerinin satın alınması ve yerleştirilmesi yazımıza göz atın. Saksı toprağını kendiniz hazırlamak isterseniz saksı harcı yazımız yol gösterir.