Eşit Artırma ve Azaltma Nasıl Hesaplanır?

Bir sırada eşit aralık

Temel hesap bir bölmedir: sıradaki ilmek sayısını yapacağınız artırma ya da azaltma sayısına bölersiniz. Çıkan sayı iki işlem arasında kaç ilmek olacağını gösterir.

Aralık = ilmek sayısı ÷ artırma ya da azaltma sayısı

Bölme tam çıkmazsa aralıklar iki değer alır. 90 ilmeğe 12 artırma için 90 ÷ 12 = 7,5: aralıkların yarısı 7, yarısı 8 ilmek olur. Fazla ilmekleri sıranın bir ucuna yığmak yerine 7 ve 8'lik aralıkları dönüşümlü dizin; hesaplayıcı da fazlalıkları sıraya böyle yayar.

Azaltmada bir ayrıntı daha var: azaltma iki ilmeği birlikte ördüğü için aralığın son iki ilmeği azaltmaya gider. Yuvarlak örgüde 72 ilmeğe 8 azaltma için 72 ÷ 8 = 9; her aralıkta 7 ilmek düz örülür, sonraki 2 ilmek birlikte örülür. Tur sonunda 72 − 8 = 64 ilmek kalır.

Düz ve yuvarlak örgüde dağıtım

Yuvarlak örgüde turun başı ile sonu birleşir; bütün aralıklar aynı düzende sürer. Düz örgüde ise sıranın iki ucu açıktır. İlk artırmayı tam bir aralık sonra yaparsanız bütün artırmalar sıranın bir yanına kayar ve sonuncusu kenara gelir. Bu yüzden düz örgüde ilk ve son aralık yaklaşık yarım boy bırakılır; artırmalar sıranın ortasında dengeli durur.

• Gri kare: düz örülen ilmek; üstteki sayı iki artırma arasındaki düz ilmek sayısı.
• Kırmızı çizgi: şişte artırma; iki ilmeğin arasına 1 yeni ilmek.
• Kırmızı kare: tığda artırma yapılan ilmek; içine 2 ilmek örülür.
• Kesik ok: yuvarlak örgüde turun sonu başına bağlanır.

Kendi ilmek ve artırma sayınız için hesaplayıcıyı kullanın; düz ya da yuvarlak, şiş ya da tığ seçiminize göre talimatı adım adım yazar ve aralıkların dağılımını not olarak verir.

Tığ ile şiş neden farklı hesaplanır?

Şişte yeni ilmek iki ilmeğin arasına eklenir; sıradaki ilmeklerin hepsi düz örülmeye devam eder. Tığda ise artırma bir ilmeğin içine 2 ilmek örmektir: o ilmek hem aralığın parçası hem de artırmanın yeridir. Tığ talimatındaki aralıklar bu nedenle şiştekinden birer ilmek kısa yazılır: 90 ilmeğe 12 artırmada yuvarlak şişte aralıklar 7 ya da 8, tığda 6 ya da 7 ilmektir.

Toplamlar yine tutar. Şişte (8 + 7) × 6 = 90 ilmek düz örülür ve araya 12 yeni ilmek eklenir. Tığda her tekrar 7 + 1 + 6 + 1 = 15 ilmek kullanır; 15 × 6 = 90. Artırma yapılan 12 ilmek ikişer ilmek verdiği için tur 102 ilmekle biter.

Azaltmada fark yoktur: şişte iki ilmek birlikte örülür, tığda iki ilmek tek ilmekte birlikte bitirilir; ikisinde de her azaltma 2 ilmek kullanır. Tığdaki yapılışı sık iğne eksiltme anlatımımızda görebilirsiniz.

Sıralara yaymak: kaç sırada bir?

Kol, etek ya da şal kenarı gibi bölümlerde artırmalar tek bir sıraya değil, bir boy boyunca sıralara dağılır. Hesap aynıdır; bu kez ilmek yerine sıra sayısını bölersiniz.

Sıra aralığı = sıra sayısı ÷ artırma ya da azaltma sayısı

1. Numunenizi ölçün

   Numunede 10 cm'ye kaç sıra düştüğünü sayın. Sayınız tarifteki numuneden farklıysa tarifteki sıra numaralarını değil, kendi sıra sayınızı kullanın.

2. Boyu sıraya çevirin

   Şekillenecek bölümün boyunu 10 cm'deki sıra sayısıyla çarpıp 10'a bölün. 28 cm'lik bir kol, 10 cm'de 30 sıra örülen bir numuneyle 28 × 30 ÷ 10 = 84 sıradır.

3. Aralığı bulun

   Sıra sayısını işlem sayısına bölün. 84 sırada 10 artırma için 84 ÷ 10 = 8,4; aralıklar 8 ya da 9 sıra olur.

4. İlk sırayı belirleyin

   İlk artırmayı yarım aralıkta yapın, son artırmadan sonra da yaklaşık yarım aralık düz örün. Böylece şekil bölümün ortasına oturur; bu örnekte ilk artırma 4. sıraya düşer.

5. Sıraları işaretleyin

   Bütün artırma sıralarını bir kağıda yazın ya da sayacınıza not edin; her artırma sırasını örünce üstünü çizin.

Hesaplayıcı bu örnekte şunu verir: ilk artırma 4. sırada; sonra her 9. sırada 4 kez, her 8. sırada 5 kez; kalan 4 sıra düz. Uzun aralıklar, tarif yazımında alışıldığı gibi başa toplanır.

• Kırmızı çizgi: artırma sırası; o sırada iki kenarda birer ilmek artırılır.
• Sayılar: artırma yapılan sıranın numarası; 1. sıra en altta.
• Genişlik: çizimde artırmalar görünsün diye abartılmıştır.

Düz yüz seçeneğinde aralıklar hep çift sayıdır, çünkü işlemler yalnızca tek numaralı sıralara gelebilir. Kol gibi iki kenarı aynı anda şekillenen parçalarda her artırma sırasında iki kenarda birer ilmek artırılır, ama hesapta bu bir işlem sayılır: 60 ilmekle başlayan kol bu örnekte 60 + 2 × 10 = 80 ilmekle biter. Kendi sıra ve artırma sayınızı sıralara yay bölümüne yazarsanız sıraların listesi hazır gelir.

Sık yapılan hatalar

• Azaltmanın 2 ilmek kullandığını unutmak: 72 ilmekte 8 azaltma için 9 ilmek düz örüp sonraki 2 ilmeği birlikte örerseniz her tekrar 11 ilmek kullanır ve son azaltmalara ilmek yetmez. Düz örülecek kısım 9 − 2 = 7 ilmektir.
• Düz örgüde ilk artırmayı geç yapmak: Saymaya sıranın başından tam aralıkla başlarsanız artırmalar bir yana kayar ve sonuncusu kenara düşer. İlk aralığı yarım tutun.
• Fazlalığı tek yere toplamak: 90 ÷ 12 hesabında artan 6 ilmeği sıranın sonuna eklemek bir yerde uzun bir düz bölüm bırakır. 7 ve 8'lik aralıkları dönüşümlü örün.
• Tarifteki sıra numaralarını olduğu gibi kullanmak: Tarif 10 cm'de 28 sıralık bir numuneyle yazılmışsa ve sizin numuneniz 32 sıraysa, aynı sıralarda artırdığınızda kol kısa kalır. Boyu kendi sıra sayınızla yeniden hesaplayın.
• İki kenardaki artırmaları ayrı saymak: Aynı sırada iki kenarda yapılan artırmalar hesapta bir işlemdir. 10 yerine 20 yazarsanız aralıklar yarıya iner; her artırma sırasında iki kenarda artırdığınız için kol 80 yerine 60 + 2 × 20 = 100 ilmeğe çıkar.

Pinterest'e kaydedin

Bu projeyi daha sonra yapmak üzere saklamak isterseniz aşağıdaki dikey görseli Pinterest panonuza kaydedebilirsiniz. Yazının paylaşım düğmelerindeki Pinterest de bu görseli kaydeder.

Sık sorulan sorular

Artırma sayısı ilmek sayısının yarısından fazlaysa ne olur?

Şişte aralık 2 ilmeğin altına düşer: artırmalar kimi yerde her ilmekten, kimi yerde iki ilmekten sonra gelir. Örneğin şişte, düz örgüde 40 ilmeğe 30 artırma için hesaplayıcı 1 ve 2 ilmeklik aralıklar verir ve artırmaların çok sık olduğunu not eder. Tığda aynı hesap 0 ve 1 ilmeklik aralıklar verir; yani bazı artırmalar yan yana iki ilmeğe gelir. Böyle bir durumda tarifinizin kuralına bakın: “her ilmeğe” ya da “her iki ilmekte bir” diyorsa onu uygulayın. Bir sırada en çok ilmek sayısı kadar artırma yapılabilir; bu da her ilmeğe bir artırma demektir.

Her turda aynı sayıda azaltırsam aralık neden her turda kısalır?

Her azaltma turunda ilmek sayısı azaltma sayısı kadar düşer, azaltma sayısı ise aynı kalır. 72 ilmekte 8 azaltma: 7 düz ve 2 birlikte, tur 64 ilmekle biter. Sonraki turda 64 ÷ 8 = 8, yani 6 düz ve 2 birlikte; tur 56 ilmekle biter. Düz kısım her tur bir ilmek kısalır, azaltmalar üst üste dizilir ve tepe 8 dilime ayrılır.

Kenar ilmeklerini hesaptan çıkarmalı mıyım?

Çoğu zaman gerekmez. Düz örgüde ilk ve son aralık yarım boy kaldığı için artırmalar kenardan birkaç ilmek içeride başlar: şişte 90 ilmeğe 12 artırmada ilk artırmadan önce de, sonuncusundan sonra da 4 ilmek vardır. Tarifiniz kenarda düz bir şerit istiyorsa, örneğin birkaç ilmeklik haraşo kenar, o ilmekleri çıkarıp hesabı kalanlarla yapın ve şeridi her sırada olduğu gibi örün.

Kendi sayılarınızla talimatı eşit artırma ve azaltma hesaplayıcısında alabilirsiniz; araç düz ve yuvarlak örgüyü, şiş ve tığı ayrı hesaplar ve sıralara yayılan artırmaların listesini çıkarır. Şişte iki ilmek arasındaki iplikten artırmanın yapılışını burgulu şiş örgü boyunluk tarifimizde bulabilirsiniz.