İğne Oyası Nasıl Yapılır? Düğüm ve Baklava Kenar

Kare ve kenar şeması

Şema bir baklavanın düğüm haritasını gösterir. Kare, köşelerinden biriyle kumaşın kenarına asılır; bu yüzden kenarda baklava gibi durur. Sıralar karenin sol üst kenarına paraleldir ve sağ alta doğru ilerler.

• Açık daire: ekru iple atılmış bir düğüm.
• Kesik gri çizgi: dönüş ipi; her sıradan önce sağdan sola gerilir.
• Kahverengi halka: pikot; yalnızca alttaki iki kenarda, toplam 16 adet.
• Sıra numaraları sıranın başladığı sol alt kenarda yazılıdır; düğümler her sırada soldan sağa atılır.
• Her sırada 8 düğüm vardır; 8 sıra bitince karenin dört kenarı eşit olur.

Araçlar ve hazırlık

1. İpi seçin

   Koton dantel ipi düğümü net gösterir ve yıkamaya dayanır. 20 numara iple başlamak en kolayıdır; düğümleri görmek ve saymak rahat olur.

2. İğneyi seçin

   İpi zorlanmadan alan, ince ve sivri uçlu bir dikiş iğnesi kullanın. İğne kalın olursa düğümler gevşek durur, çok ince olursa ip iğne deliğine sığmaz.

3. Kenarı hazırlayın

   Oya, kıvrılıp dikilmiş bir kenara işlenir. Yazmanın kenarı zaten kıvrılmışsa doğrudan başlayabilirsiniz. Alıştırma için bir kumaş şeridin kenarını ince kıvırıp küçük dikişlerle sabitleyin.

4. İpi hazırlayın

   Yaklaşık 50–60 cm ip kesip iğneye geçirin. Ucuna düğüm atmayın; ip ucunu kenarın kıvrımına birkaç küçük dikişle gizleyeceksiniz.

İğne oyası düğümü

İğne oyasının hepsi tek bir düğümle yapılır. Düğüm, gergin tuttuğunuz bir ipin üzerine atılır ve iğne her seferinde soldan sağa ilerler. Aşağıdaki eski kitap çiziminde iğnenin ipin altından ve ilmeğin içinden nasıl geçtiğini görebilirsiniz.

Düğümün yapılışı, eski bir el işi kitabından çizim.

Şemamız aynı hareketi üç adıma ayırır:

• Gri kalın çizgi: gergin ip; ilk sırada kenardan gerdiğiniz ip, sonraki sıralarda dönüş ipi.
• Kahverengi çizgi: iğnedeki çalışma ipi.
• Kırmızı ok: iğnenin ve ipin hareket yönü.

1. İlmeği oluşturun

   Son düğümden çıkan ipi sağa doğru götürün, gergin ipin önünden aşağı sarkıtın ve gergin ipin altında küçük bir ilmek bırakın.

2. İğneyi geçirin

   İğneyi yukarıdan aşağıya, gergin ipin altından geçirin ve ucunu ilmeğin içinden çıkarın.

3. Düğümü sıkın

   İpi önce yavaşça, sonra sağa ve yukarı doğru kararlı bir hareketle çekin. Düğüm gergin ipin üzerine oturur ve kaymaz.

4. Aralığı koruyun

   Sonraki düğümü 1–2 mm ileriye atın. 20 numara iple düğümden düğüme yaklaşık 2,5 mm yeterlidir. Bütün düğümleri aynı sertlikte sıkın; oyanın düzgün görünmesinin sırrı budur.

İlk sıra

1. İpi kenara tutturun

   İpin ucunu kenarın kıvrımına birkaç küçük dikişle gizleyin ve iğneyi baklavanın asılacağı noktadan, kıvrımın alt çizgisinden çıkarın. Bu nokta karenin üst köşesi olur.

2. İlk ipi gerin

   İpi sağdan sola, aşağıya doğru çapraz biçimde yaklaşık 2 cm gerin ve sol uçta başparmağınızla tutun. Bu ip karenin sol üst kenarının uzunluğunu belirler.

3. Düğümleri atın

   Sol uçtan başlayıp gerdiğiniz ipin üzerine soldan sağa 8 düğüm atın. Son düğüm başladığınız noktaya, kenarın hemen altına gelmelidir.

4. Sırayı kenara bağlayın

   İğneyi kenarın kıvrımından küçük bir dikişle geçirin. Böylece ilk sıra kenara sabitlenir.

Dönüş ve sonraki sıralar

İkinci sıradan itibaren her sıra iki hareketten oluşur: önce dönüş ipini sağdan sola gerersiniz, sonra düğümleri soldan sağa atarsınız.

1. Dönüş ipini gerin

   İpi önceki sıranın hemen altından, ona paralel olarak sağdan sola götürün ve sol uçta tutun. Bu ip yeni sıranın taşıyıcısıdır.

2. Üç ipin altından geçin

   Düğümleri yine soldan sağa atın. Bu kez iğne yalnızca dönüş ipinin değil, önceki sıradaki ilmeğin iki ipinin de altından, yani üç ipin altından geçer. Böylece yeni sıra öncekine bağlanır.

3. Düğüm yerlerini sayın

   Önceki sıradaki 8 düğüm 1 baş ilmeği ve 7 ara ilmek bırakır. İlk düğümü sıranın solundaki baş ilmeğine, kalan 7 düğümü düğümlerin arasındaki ilmeklere atın: 1 + 7 = 8 düğüm.

4. Sıra sonunu bağlayın

   Son düğümden sonra iğneyi önceki sıranın son düğümünden geçirerek ipi sabitleyin ve sonraki dönüş ipine geçin.

5. Sekiz sırayı tamamlayın

   Bu işlemi toplam 8 sıra olana kadar sürdürün. Her sırada düğüm sayısı 8 kalmalı; karenin dört kenarı eşit olduğunda kare tamamdır.

Pikotlar

Kare bitince alttaki iki kenarına küçük ilmeklerden oluşan pikotlar işlenir. Modelde bütün pikotlar koyu kahverengidir; açık renkli karelerde de koyu pikot kullanıldığı için kenar ritmik bir görünüm kazanır.

1. Rengi bağlayın

   Kahverengi ipi karenin sol köşesine, ilk sıranın başına birkaç küçük dikişle tutturun.

2. Sol alt kenar

   Her sıranın başında yaklaşık 3 mm uzunluğunda bir ilmek bırakın ve ilmeği aynı sıra başına bir düğümle sabitleyin. Bu kenarda 8 sıra başı, dolayısıyla 8 pikot olur.

3. Sağ alt kenar

   Alt köşeye gelince son sıranın düğümleri boyunca ilerleyin: her düğümün yanında yine yaklaşık 3 mm'lik bir ilmek bırakıp düğümle sabitleyin. Bu kenarda da 8 pikot olur; karede toplam 16 pikot vardır.

4. İpi gizleyin

   Sağ köşeye ulaşınca ipi birkaç düğümün içinden geçirip kesin.

Kareleri kenara dizmek

Şema dört baklavanın kenardaki yerleşimini gösterir. Kareler yan köşelerinden birbirine değer; renkler sırayla değişir.

• Açık ve koyu baklavalar: ekru ve kahverengi kareler sırayla.
• Kırmızı nokta: asma noktası; iki asma noktası arası yaklaşık 2,8 cm.
• Kahverengi halkalar: pikotlar.

1. Aralığı ölçün

   İlk karenizin köşegenini, yani sol köşeden sağ köşeye uzunluğunu ölçün. 20 numara iple bu ölçü yaklaşık 2,8 cm'dir. Asma noktalarını kenar boyunca bu aralıkla işaretleyin.

2. Sonraki kareyi başlatın

   İpi kenarın kıvrımı içinden bir sonraki asma noktasına taşıyın ve yeni kareyi diğer renkle aynı şekilde işleyin.

3. Köşeleri tutturun

   Kenarın düzgün durması için yeni karenin sol köşesini önceki karenin sağ köşesine bir düğümle tutturabilirsiniz.

4. Kenarı bitirin

   Son karenin pikotlarını tamamlayınca ipi kenarın kıvrımında gizleyin.

Sık sorulan sorular

Kenarım için kaç baklava gerekir?

Kenar uzunluğunu bir baklavanın köşegenine bölün; köşegen yaklaşık kare kenarı × 1,41'dir. 20 numara iple kare kenarı yaklaşık 2 cm, köşegeni yaklaşık 2,8 cm olur: 100 cm'lik bir kenar için 100 ÷ 2,8 ≈ 35 baklava. Kendi ilk karenizi ölçüp aynı hesabı yapın; artan birkaç milimetreyi iki uca paylaştırın.

Düğümlerim kayıyor ya da sıralar eğri duruyor. Neden?

Çoğunlukla düğümler farklı sertlikte sıkılmıştır. Her düğümü aynı yöne, aynı kuvvetle çekin ve dönüş ipini gergin tutun. Kayan bir düğüm genellikle iğnenin ilmeğin içinden geçmediğini gösterir; düğümü açıp yeniden atın.

İğne oyası nasıl yıkanır?

Koton iple yapılan oyayı ılık suda, hafif bir sabunla elde yıkayın ve ovalamadan sıkın. Havluya yatırıp baklavaların köşelerini parmaklarınızla düzeltin, düz bir yerde kurutun.

Modelin orijinal görseli

İki renkli baklava kenarın 1886 tarihli el işi kitabındaki çizimi.

Örnek görsel: Gönen'de sergilenen el yapımı oya örtülerden biri. Fotoğraf (kırpıldı, küçültüldü): ismail soytekınoglu, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Düğümü öğrendiyseniz İğne Oyası Beş Yapraklı Küçük Çiçek modeliyle devam edebilirsiniz. Tığla çalışmayı seviyorsanız Tığ Oyası Çiçekli Mendil Kenarı tarifine, mekikle yapılan oyalar için mekik oyası sayfamıza göz atın.