Delik Kumaş Nasıl Onarılır? Gözeme ve Yama Rehberi

Gözeme ve yama şeması

Üstteki üç kutu 1 × 1 cm'lik bir deliğin gözenmesini, alttaki üç kutu 3 × 3 cm'lik açıklığa yama dikilmesini gösterir. Gözeme çiziminde iplikler anlaşılsın diye seyrek çizildi; gerçekte sıralar birbirine değecek kadar sık atılır.

• Kırmızı kesikli kare: deliğin her yanından 1 cm'lik gözeme payı.
• Mavi: çözgü, yani dikey sıralar; dönüşlerde küçük halkalar.
• Kırmızı: atkı, yani yatay sıralar; delik üzerinde çözgünün bir altından bir üstünden geçer.
• Yama 1: 2 × 2 cm kesim, köşelerde yaklaşık 0,6 cm çapraz çentik.
• Yama 2: kenarlar 0,5 cm kıvrılınca açıklık 3 × 3 cm olur; kırmızı kesikli çizgi geri iğne.
• Yama 3: 6 × 6 cm yama, kenarları 0,5 cm içe kıvrılıp mavi baskı dikişleriyle dikilir.

Hangi yöntem?

Karar şeması genel bir öneridir. Son kararı kumaşın kalınlığı, giysinin değeri ve hasarın yeri belirler.

Gözeme

1. Hasarı hazırlayın

   Deliğin çevresindeki sarkan iplik uçlarını kesin ama deliği büyütmeyin. Giysiyi ters çevirin ve gözeme mantarını deliğin altına yerleştirin; kumaş düz ve hafif gergin dursun.

2. Payı işaretleyin

   Deliğin her yanından 1 cm dışarıda, kumaşın iplik yönüne paralel bir kare çizin. 1 × 1 cm'lik delikte bu kare 3 × 3 cm olur. Bu payın içindeki kumaş da genellikle incelmiştir; onarım onu da kapsar.

3. Çözgüyü atın

   Düğüm atmadan, ipliğin ucunu 2–3 cm bırakarak karenin bir köşesinden başlayın. Sağlam kumaşta 1–2 iplik alıp aynı sayıda iplik atlayarak dikey bir sıra dikin, delik üzerinde ipliği düz geçirin, karşı kenarda dönün. Her dönüşte 1–2 mm'lik bir halka bırakın. Bir sonraki sıra, öncekinin atladığı iplikleri alır. Sıraları birbirine değecek kadar sık dizin; onarım kumaşın dokusunun yerini tutmalı.

4. Atkıyı dokuyun

   İşi 90° çevirin ve aynı yöntemle yatay sıralar dikin. Sağlam kumaşta yine 1–2 iplik alıp aynı sayıda atlayın; delik üzerinde ise iğneyi çözgü ipliklerinin bir altından bir üstünden geçirin. Her sıra, öncekinin altından geçtiği ipliklerin üstünden geçer.

5. Bitirin ve ütüleyin

   İpliğin ucunu arka yüzde son sıraların içinden geçirip kesin; baştaki ucu da aynı şekilde gizleyin. Onarılan yeri nemli bir bezin üzerinden ütüleyin.

Yama

1. Hasarlı yeri kesin

   Delik ya da yırtık gözemek için fazla büyükse hasarlı yeri düzgün bir kare olarak kesip çıkarın. Kenarları kumaşın iplik yönüne paralel olsun. Şemadaki örnekte kare 2 × 2 cm'dir.

2. Köşeleri çentikleyin ve kıvırın

   Dört köşeden çaprazlama, kıvırma çizgilerinin kesiştiği noktaya 1–2 mm kalana kadar (yaklaşık 0,6 cm) kesin. Kenarları 0,5 cm arka yüze kıvırıp ütüleyin; açıklık 3 × 3 cm olur. Çentikler köşelerin büzülmeden kıvrılmasını sağlar.

3. Yamayı kesip teyelleyin

   Aynı iplik yönünde 6 × 6 cm'lik bir yama kesin: 3 cm açıklık, her yanda 1 cm bindirme ve 0,5 cm kıvırma payı. Yamayı arka yüzden açıklığa ortalayın ve iri teyelle tutturun.

4. Ön yüzden geri iğneyle dikin

   Giysinin ön yüzünde, kıvrımın 3 mm dışından tam geri iğneyle dört kenarı dikin. Dikiş giysi üzerinde yapılır; köşeleri dik açıyla dönün.

5. Arka yüzden baskıyla bitirin

   Giysiyi ters çevirin. Yamanın kenarlarını 0,5 cm içe kıvırın ve baskı dikişiyle giysiye dikin. Bitmiş yama 5 × 5 cm olur ve açıklığın her yanından 1 cm taşar. Teyeli sökün ve ütüleyin.

İkinci bir yama yöntemi de vardır: deliğin ve yamanın kenarları ayrı ayrı içe kıvrılıp sürfile ya da baskıyla saçaklanmaya karşı tutturulur, sonra iki kenar yan yana getirilip üstten dikişle birleştirilir. Bu yöntemde yama giysinin arkasında üst üste binmez; kalın kumaşlarda daha düz bir sonuç verir.

Örgü giysiler: çorap ve kazak

Örgü giysilerde de aynı mantık geçerlidir: önce deliğin çevresindeki sağlam ilmeklerden geçen dikey sıralar, sonra bunların arasından dokunan yatay sıralar. Giysinin kalınlığında bir ip ve küt uçlu yün iğnesi kullanın; sivri iğne ilmekleri yarar. Çorabın içine gözeme mantarını yerleştirin ve ipliği gergin çekmeyin, örgü esnekliğini korusun. Aynı dokuma ilkesi iğneyle dokuma anlatımımızda da görülebilir.

Örnek görsel: gözeme mantarı üzerinde ince örme kumaştaki küçük delikleri onarma. Fotoğraf (küçültüldü): Wuerzele, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Sık sorulan sorular

Onarım için hangi renk iplik seçmeliyim?

Kumaştan bir ton koyu iplik seçin; açık iplik gölgede parlar ve onarımı belli eder. Desenli kumaşta en çok yer kaplayan rengi kullanın. Onarımı süs olarak göstermek istiyorsanız tam tersine, zıt renkte iplik seçebilirsiniz.

Kot pantolon gibi çapraz dokulu kumaşları nasıl gözerim?

Kot gibi dimi dokulu kumaşlarda düz gözeme çevresinden farklı görünür. Dimi gözemede çözgüyü yine düz atarsınız; atkıda ise 1 iplik alıp 3 iplik atlarsınız ve her yeni sırada başlangıcı aynı yöne 1 iplik kaydırırsınız, böylece çapraz çizgiler oluşur. Bu sabır isteyen bir iştir; daha kolay yol, arka yüze aynı renkte bir yama koyup üstünü sık, düz dikişlerle tutturmaktır.

Onarılan giysiyi nasıl yıkamalıyım?

Her zamanki gibi yıkayabilirsiniz. Gözemede dönüşlerde bırakılan halkalar ipliğin çekmesini karşılar. İlk yıkamadan sonra onarılan yeri nemli bir bezin üzerinden ütüleyin; iplikler yerine oturur.

Eski çizimlerde gözeme ve yama

Eski bir iğne işi ansiklopedisinden: gözemede dikey sıralar ve dönüşlerdeki halkalar.

Aynı kitaptan: yatay sıraların dokunması.

Aynı kitaptan: geri iğne ve baskıyla dikilen yama; iç köşelerdeki çentikler görülüyor.

Aynı kitaptan: kenarları üstten dikilerek birleştirilmiş yama.

Gözeme ve yamada kullanılan dikişleri elde dikiş teknikleri rehberimizde şemalarıyla bulabilirsiniz; dikiş kategorisinde de daha fazla proje var. Onarımdan artan iplikleri değerlendirmek için artan iplik fikirlerimize göz atın.