Elde Dikiş Teknikleri: Teyelden Fransız Dikişine

Numune bezi planı

Dikişleri öğrenmenin en iyi yolu hepsini bir bezin üzerinde yan yana denemektir. A parçasında dört sıra dikiş, baskılı bir alt kenar ve sürfileli bir yan kenar; B parçasında Fransız dikişiyle birleştirilmiş iki şerit var.

• 1–4: ileri iğne, yarım geri iğne, tam geri iğne ve kuş iğnesi; üst kenardan 3, 6, 9 ve 12 cm aşağıda.
• 5: alt kenar 0,5 + 1 cm kıvrılıp baskıyla dikilir.
• 6: sağ kenar sürfileyle saçaklanmaya karşı sarılır.
• B: iki 25 × 10 cm şerit Fransız dikişiyle birleşir; bitmiş parça 25 × 17,8 cm.
• Sıralar kenarlardan 2 cm içeride başlar ve 21 cm sürer.

İğne yolu şemaları

Şema altı dikişin her birinde iğnenin hangi noktadan çıkıp hangi noktaya battığını gösterir. Aşağıdaki bölümlerde aynı numaraları kullanıyoruz.

• Kalın kırmızı çizgi: çalıştığınız yüzde görünen dikiş.
• Gri kesikli çizgi: arkadan geçen iplik; düz dikişlerde anlaşılsın diye biraz aşağıda çizildi.
• Numaralar: iğnenin sırası; 1 her zaman iğnenin kumaştan ilk çıktığı noktadır.
• Açık kahverengi şerit: baskı ve sürfilede kıvrılan kenar.

Numune bezini hazırlama

1. Kumaşı kesin ve ütüleyin

   İki parçayı 25 × 20 cm kesin, kenarları kumaşın iplik yönüne paralel olsun. Ütüleyip düzleştirin. İkinci parçayı ortadan ikiye bölüp iki 25 × 10 cm şerit yapın.

2. Çizgileri çizin

   A parçasında üst kenardan 3, 6, 9 ve 12 cm aşağıda, iki yandan 2 cm içeride başlayan 21 cm'lik çizgiler çizin. Kuş iğnesi için 12. cm çizgisinin 2,5 mm üstüne ve altına iki ince çizgi daha çekin.

3. İpliği hazırlayın

   40–50 cm iplik kesin, makaradan kestiğiniz ucu iğneye geçirin ve tek kat kullanın. Yüksüğü dikiş elinizin orta parmağına takın; iğnenin arkasını yüksükle itin.

Düğümsüz başlama ve bitirme

İnce ve açık renkli kumaşlarda düğüm önden kabarık görünür. Bu yüzden iplik ucunu düğüm atmak yerine dikişlerin içine gizlemek daha temiz bir sonuç verir.

1. İleri ve geri iğnede başlama

   Yeni iplikle bir dikiş atın. Eski ipliğin ucunu ve yeni ipliğin 2–3 cm'lik ucunu birlikte, dikiş yönünde ilerleyeceğiniz çizginin üzerine yatırın; sonraki birkaç dikişi bu uçların üzerinden geçirerek onları dikişlerin içine sarın.

2. Baskıda başlama

   İğneyi ucu yukarı bakacak şekilde geriye doğru tutun, bir dikiş atın ve ipliğin ucunu kıvrımın altına itin. Sonraki dikişler ucu tutar.

3. Bitirme

   Son dikişten sonra iğneyi arka yüzde son 4–5 dikişin altından geçirin, ipliği hafifçe çekip kesin.

İleri iğne ve teyel

En basit dikiştir: iğne kumaşa düzenli aralıklarla girip çıkar. Kısa tutulduğunda ince kumaşları birleştirir, büzgü ve kıvırma diker; uzun tutulduğunda teyel olur ve parçaları geçici olarak tutturur. İnce kumaşta dikiş 3–4 kumaş ipliği kadar kısadır; numunede 4 mm ile başlıyoruz.

1. İğneyi çıkarın

   İğneyi çizginin başında arka yüzden ön yüze çıkarın (1).

2. 4 mm ileriden batırın

   İğneyi 4 mm ileriden kumaşa batırın (2) ve 4 mm daha ileriden çıkarın (3). Ön yüzde 4 mm dikiş, 4 mm boşluk oluşur.

3. Birkaç dikişi birden alın

   Kumaş izin veriyorsa iğneyi kumaşa birkaç kez batırıp çıkararak 3–4 dikişi iğnede toplayın, sonra ipliği çekin. Kalıcı dikişte boyu 2 mm'ye indirin, teyelde 5–10 mm'ye çıkarın.

Eski bir iğne işi ansiklopedisinden: ileri iğne.

Geri iğne

Geri iğnede her dikiş geriye doğru atılır; sağlam bir birleştirme ve kesintisiz bir çizgi verir. Yarım geri iğnede dikişler arasında boşluk kalır, tam geri iğnede dikişler uç uca eklenir. Yarım geri iğnede iğne 1 birim geri batırılır ve çıktığı noktanın 2 birim ilerisinden çıkarılır; aşağıdaki milimetreler bu orana göre verildi.

1. Yarım geri iğne

   İğneyi çizginin 2 mm ilerisinden çıkarın (1). 2 mm geriye batırın (2) ve 1 numaralı noktanın 4 mm ilerisinden çıkarın (3). Ön yüzde 2 mm dikiş, 2 mm boşluk; arka yüzde 6 mm'lik dikişler oluşur.

2. Tam geri iğne

   İğneyi 2,5 mm ileriden çıkarın (1), önceki dikişin tam ucuna batırın (2) ve 1 numaralı noktanın 2,5 mm ilerisinden çıkarın (3). Dikişler uç uca eklenir; arka yüzde 5 mm'lik dikişler üst üste biner.

3. Çizgiyi düz tutun

   Düzgün geri iğnenin sırrı dikiş boylarının eşit olmasıdır. Uzun düz çizgilerde kalemle ya da zıt renk bir teyelle kılavuz çizgi çekin.

Aynı kitaptan: yarım geri iğne.

Aynı kitaptan: tam geri iğne.

Baskı (kıvırma)

Baskı, kenarı iki kez kıvırıp ham kenarı içeride bırakarak dikmektir; paça, etek ucu ve mendil kenarları böyle yapılır. İnce ketende kıvrımlar 2 mm + 2 mm kadar dar tutulur; numunede kolay çalışmak için pamuklu kumaşta 0,5 + 1 cm kullanıyoruz.

1. Kenarı iki kez kıvırın

   Kenarı önce 0,5 cm, sonra 1 cm arka yüze kıvırın ve ütüleyin. Geniş kıvrımları toplu iğne ya da teyelle tutturun; dar kıvrımlar teyelsiz de olur.

2. İğneyi kıvrımdan çıkarın

   İğneyi kıvrımın içinden kenarına doğru çıkarın (1); düğüm ya da iplik ucu kıvrımın içinde kalır.

3. Eğik dikişlerle ilerleyin

   İğneyi eğik tutun; kıvrım kenarının hemen dibinden giysiden 1–2 iplik alın (2) ve iğneyi aynı hareketle 3,5 mm ileride kıvrımın kenarından çıkarın (3). Dikişler düz bir çizgi üzerinde, eşit aralıkla dizilsin.

Aynı kitaptan: baskı.

Sürfile (üstten dikiş)

Sürfilede iplik kenarın üzerinden sarılır. İki düzgün kenarı (örneğin iki kumaş kenarını ya da kıvrılmış iki kenarı) yan yana birleştirmek için kullanılır; aynı dikiş tek bir ham kenarın saçaklanmasını önlemek için de iş görür.

1. Kenarları hizalayın

   Birleştireceğiniz iki kenarı yüz yüze getirip toplu iğneyle tutturun. Tek kenar sürfileliyorsanız kenarı düz tutun.

2. Kenarın üzerinden dikin

   İğneyi kenarın 2–3 mm altından, iki katın içinden geçirerek çıkarın (1). İpliği kenarın üzerinden aşırın (2) ve iğneyi 2,5 mm ileride yine aynı yönden, arkadan öne geçirin (3).

3. İpliği sıkmayın

   İpliği yalnızca kenarlar birbirine değecek kadar çekin. Dikiş bitince kenarı yüksükle ya da tırnağınızla bastırın; iki kenar yan yana düz yatmalı.

Aynı kitaptan: iki kenarı üstten birleştiren sürfile.

Fransız dikişi

Fransız dikişi ham kenarları dikişin içine kapatır; şifon, tül, ince pamuklu gibi kolay saçaklanan kumaşlarda temiz bir iç yüz verir. Aşağıdaki milimetreler bizim önerimizdir.

1. Ters yüzleri birleştirin

   İki parçayı ters yüzleri içte, kenarlar hizalı olacak şekilde üst üste koyun ve kenardan 5 mm içeriden ileri ya da geri iğneyle dikin.

2. Payı kırpın

   Dikiş payını 3 mm kalacak şekilde kırpın ve dikişi açıp ütüleyin.

3. Çevirip yeniden dikin

   Parçaları bu kez yüz yüze gelecek şekilde dikiş çizgisinden katlayın, kenarı ütüleyin ve katlanan kenardan 6 mm içeriden dikin. Ham kenarlar iki dikişin arasında kalır; ön yüzde iplik ucu görünmemeli.

Aynı kitaptan: Fransız dikişi.

Kuş iğnesi (balıksırtı)

Kuş iğnesi, birbirini çapraz kesen dikişlerden oluşur. Kalın ya da esnek kumaşta ham kenarı kıvırmadan bastırmak için ve süs dikişi olarak kullanılır. İş soldan sağa ilerler, küçük dikişler ise sağdan sola alınır.

1. İki kılavuz çizgi çizin

   Aralarında 5 mm olan iki paralel çizgi çizin. İğneyi alt çizgiden çıkarın (1).

2. Üst çizgide küçük dikiş

   İpliği çapraz yukarı götürün, üst çizgide 1 numaralı noktanın 3,5 mm sağından batırın (2) ve 1 mm solundan çıkarın (3).

3. Alt çizgide küçük dikiş

   İpliği çapraz aşağı götürün, alt çizgide 3 numaralı noktanın 3,5 mm sağından batırın (4) ve 1 mm solundan çıkarın (5). Her tekrar 5 mm ilerler; iplikler iki çizginin yakınında birbirini çaprazlar.

Aynı kitaptan: kuş iğnesi.

Sık sorulan sorular

Hangi dikişi hangi iş için kullanmalıyım?

Geçici tutturma için teyel; büzgü ve ince kumaşı birleştirmek için kısa ileri iğne; sağlam bir birleştirme ya da söküğü kapatmak için tam geri iğne; paça, etek ucu ve mendil kenarı için baskı; iki düzgün kenarı birleştirmek ya da ham kenarı saçaklanmaya karşı sarmak için sürfile; ince ve kolay saçaklanan kumaşlarda Fransız dikişi; kalın ya da esnek kumaşta ham kenarı bastırmak için kuş iğnesi kullanın.

El dikişi ne zaman makineden daha iyidir?

Uzun düz dikişler makinede hem daha hızlı hem daha düzgün olur. El dikişi; ince ve kaygan kumaşlarda, görünmez paça baskısında, sökük onarımında, oyuncak gibi küçük ve kıvrımlı parçalarda ve makinenin ulaşamadığı yerlerde daha iyi sonuç verir.

Hangi numara iğneyi seçmeliyim?

El dikiş iğnelerinde numara büyüdükçe iğne incelir. Orta kalınlıkta pamuklu ve keten için 7–8, ince batist ve ipek için 9–10, kalın kumaşlar için 5–6 numara uygundur. İğne kumaşa zorlanmadan girmeli ve arkasında delik bırakmamalı.

Bu dikişleri kullanan yazılarımız: delik kumaşı gözeme ve yamayla onarma rehberi, mendil köşesine geri iğne nakışı ve nakışlı keçe peçete halkası. Keçe ile dikiş pratiği için keçe rüzgar gülü kırlenti de iyi bir başlangıç.