Numune Nasıl Örülür, Ölçülür ve Hesaplanır?

Numune ne işe yarar?

Aynı ip ve şişle iki kişi aynı sıklıkta örmez; tarifteki numune, tarifi yazanın elinin sıklığıdır. Tek ilmeklik fark bile ölçüyü değiştirir: 10 cm'de 20 ilmeğe göre hesaplanmış 104 ilmekli bir bere 52 cm çevreyle oturur, 10 cm'de 21 ilmek ören birinde ise yaklaşık 49,5 cm gelir ve 2,5 cm dar kalır. Bere, çorap ve giysi gibi ölçünün önemli olduğu işlerde numunesiz başlamak, işi söküp yeniden örmeye kadar varabilir.

Numune nasıl örülür?

1. Aynı malzemeyi kullanın

   Projenin ipini ve tarifteki şiş ya da tığ numarasını kullanın. Tarifte birkaç desen varsa numuneyi işin büyük kısmını oluşturan desenle örün.

2. En az 15 × 15 cm örün

   Sayacağınız 10 cm'nin çevresinde boşluk kalsın; kenar ilmekleri ve ilk sıralar ölçüye girmemeli. Tarif 10 cm'de 20 ilmek diyorsa 30 ilmek atmak 15 cm eder.

3. İşi nasıl öreceksiniz öyle örün

   Bere ve çorap gibi tur tur örülen işlerde numuneyi de yuvarlak şişte tur tur örün; düz örülecek işlerde düz örün.

4. Yıkayın ve kurutun

   Bitmiş işi nasıl yıkayacaksanız numuneyi de öyle yıkayın ve düz bir yüzeyde kurutun. İşi gerdirecekseniz numuneyi de gerdirin.

Numune nasıl ölçülür?

1. 10 cm'yi işaretleyin

   Numuneyi germeden düz bir masaya yatırın. Ortada, bir sıra boyunca 10 cm'yi iki toplu iğneyle işaretleyin.

2. İlmekleri sayın

   İki iğne arasındaki ilmekleri sayın. Düz örgüde her “V” bir ilmektir. Yarım ilmek kalıyorsa onu da yazın: 18,5 gibi.

3. Sıraları sayın

   Aynı işi dikey yönde yapın: 10 cm içinde alt alta duran “V”leri sayın; her V bir sıradır.

4. Bir kez daha ölçün

   Numunenin başka bir yerinde ölçümü tekrarlayın. İki sayı farklıysa ortalamasını alın.

• Kesik kırmızı kare: sayılan 10 × 10 cm; kırmızı başlı iğneler işaretleri gösterir.
• Kırmızı çentikler: sayılan ilmekler (yatayda) ve sıralar (dikeyde).
• Turuncu kare (yakından): tek bir ilmek, yani bir “V”.

Numuneyle ilmek ve sıra hesabı

Numunede 1 cm'ye düşen ilmek sayısını bulun ve istediğiniz genişlikle çarpın. Sıra için aynısını boyla yapın.

İlmek = genişlik × numunedeki ilmek ÷ numunenin eni

Sıra = boy × numunedeki sıra ÷ numunenin boyu

Örnek: 25 cm enli, 160 cm boyunda bir atkı ve 10 cm'de 18 ilmek, 24 sıra veren bir numune. 25 × 18 ÷ 10 = 45 ilmek, 160 × 24 ÷ 10 = 384 sıra. Daha geniş bir alanda saydıysanız formül yine çalışır: büyük bir numunenin ortasındaki 20 cm'de 36 ilmek saydıysanız 25 × 36 ÷ 20 = 45.

Desen bir ilmek katı istiyorsa sayıyı ona uydurun. Diyelim atkıyı 2+2 lastikle öreceksiniz ve desen “4'ün katı + 2” istiyor: 45 bu kalıba uymaz. (45 − 2) ÷ 4 = 10,75, yuvarlanınca 11; 11 × 4 + 2 = 46 ilmek. Atkı 46 ÷ 1,8 ≈ 25,6 cm gelir. İki yana birer kenar ilmeği de eklerseniz 48 ilmek atarsınız.

Numuneniz tarife uymuyorsa tarifi nasıl uyarlarsınız?

Diyelim tarif 10 cm'de 22 ilmek istiyor, siz ise aynı 10 cm'de 20 ilmek sayıyorsunuz. İlmekleriniz tariften seyrektir; tarifteki sayılarla ördüğünüz iş büyük gelir. Tersi de olur: sık numune işi küçültür. Böyle bir durumda iki yol var.

Şiş numarasını değiştirin. Numune seyrekse bir numara ince, sıksa bir numara kalın şişle yeni bir numune örün ve yeniden sayın. Numaraların karşılıkları için şiş ve tığ numara tablosuna bakabilirsiniz.

Sayıları kendi numunenize çevirin. Tarifteki her ilmek sayısını ilmek çarpanıyla, her sıra sayısını sıra çarpanıyla çarpın.

İlmek çarpanı = sizin numuneniz ÷ tarifin numunesi

Örnek: tarifin numunesi 10 cm'de 22 ilmek ve 30 sıra, sizinki 20 ilmek ve 28 sıra. İlmek çarpanı 20 ÷ 22 ≈ 0,91, sıra çarpanı 28 ÷ 30 ≈ 0,93. Tarif 120 ilmek atıp 150 sıra örüyorsa siz 120 × 20 ÷ 22 ≈ 109 ilmek atıp 150 × 28 ÷ 30 = 140 sıra örersiniz. Tarifteki öbür sayılar da aynı çarpanla değişir: kol için 60 ilmek yaklaşık 55, yaka için 34 ilmek yaklaşık 31 ilmek olur. Çevirdiğiniz sayıyı desen tekrarına da uydurun.

Tek ilmeklik fark bile işi birkaç santimetre değiştirir. Kendi numunenizle sonucu görmek için numune hesaplayıcısında “Tarifi numuneme uyarla” seçeneğini kullanın.

• Turuncu çubuk: numune tariften seyrek, iş büyür.
• Yeşil çubuk: numune tarifle aynı.
• Mavi çubuk: numune tariften sık, iş küçülür.
• Kesik çizgi: tarifteki genişlik, 54,5 cm.

Pinterest'e kaydedin

Bu projeyi daha sonra yapmak üzere saklamak isterseniz aşağıdaki dikey görseli Pinterest panonuza kaydedebilirsiniz. Yazının paylaşım düğmelerindeki Pinterest de bu görseli kaydeder.

Sık sorulan sorular

Yarım ilmek çıktı; yuvarlamalı mıyım?

Hayır, olduğu gibi yazın. 10 cm'de 22,5 ilmekle 50 cm için 50 × 2,25 = 112,5, yani 113 ilmek atarsınız. 22'ye yuvarlasaydınız 110, 23'e yuvarlasaydınız 115 ilmek atacaktınız; iş yaklaşık 1 cm dar ya da geniş gelirdi.

İlmek tuttu ama sıra tutmadı; ne yapmalıyım?

Genişlik doğru çıkar, yalnızca sırayla verilen boylar değişir. Tarif “25 cm örün” diyorsa santimetreyle ölçerek ilerleyin; sıra sayısı veriyorsa sıra çarpanını kullanın. Tarif 10 cm'de 30 sıra, siz 32 sıra örüyorsanız 150 sıra yerine 150 × 32 ÷ 30 = 160 sıra örersiniz.

Numuneyi tartarak ip miktarını da bulabilir miyim?

Evet. Numuneyi ölçtükten sonra tamamını mutfak terazisinde tartın; projenin alanını numunenin alanına bölüp ağırlıkla çarptığınızda gereken ipi bulursunuz. Kaç yumak gider hesaplayıcısı buna %10 pay ekler ve yumak sayısını verir.

Numunenizi saydıktan sonra sayıları numune hesaplayıcısına yazın; atılacak ilmek, örülecek sıra ve tarif için çarpanlar hazır gelir. Aynı numuneyle bere ve patik ölçüsünü de hesaplayabilirsiniz. Numunesi verilmiş bir tarifle denemek isterseniz burgulu şiş örgü boyunluk yazımıza bakabilirsiniz. Numunenizle ölçü hesabına geçmek için bere ve battaniye ve şal ölçüleri kılavuzlarımıza bakın.