Teraryum Nasıl Yapılır? Kapalı ve Açık Cam Teraryum

Katmanlar ve ölçüler

Şema iki teraryumun kesitini aynı ölçekte gösterir. Katmanlar alttan üste şöyle sıralanır: fazla suyun toplandığı drenaj, kokuyu azaltan aktif kömür, toprağın aşağı karışmasını önleyen ayırıcı katman (yalnızca kapalı kavanozda), bitki toprağı ve üst kat. Miktarlar, kabın taban alanı katman derinliğiyle çarpılarak bulunur.

• Kapalı teraryum (iç Ø 16 × 24 cm kavanoz): 3 cm drenaj ≈ 0,6 L; 0,5 cm aktif kömür ≈ 100 ml; ayırıcı katman; 6 cm toprak ≈ 1,2 L (4 ölçü saksı toprağı + 1 ölçü perlit); üstte yosun. Katmanlar 9,5 cm tutar, bitkilere yaklaşık 14 cm kalır.
• Açık teraryum (iç Ø 20 × 15 cm kase): 2,5 cm drenaj ≈ 0,8 L; 0,5 cm aktif kömür ≈ 160 ml (isteğe bağlı); 5 cm sukulent harcı ≈ 1,6 L (1 ölçü saksı toprağı + 2 ölçü perlit ya da pomza); 1 cm ince çakıl ≈ 0,3 L. Bitkilere yaklaşık 6 cm kalır.
• Hesap: hacim = 3,14 × (iç çap ÷ 2)² × derinlik. Kavanozda 201 cm² × 6 cm ≈ 1206 cm³, yani yaklaşık 1,2 L toprak.
• Bitki boyu: kapalı kavanozda toprak üstünde en çok 10 cm boyunda bitkiler seçin; yaprakları kapağa ve cama değmesin.

Kapalı teraryum yapımı

1. Kavanozu temizleyin

   Kavanozu ve kapağını sıcak, sabunlu suyla yıkayın, iyice durulayıp kurulayın. Cam renksiz ve şeffaf olmalı; buzlu ya da renkli cam ışığı keser.

2. Drenaj katmanını serin

   Yıkanmış çakılı ya da kil toplarını kavanozun dibine yaklaşık 3 cm kalınlıkta serin (yaklaşık 0,6 L). Kavanozun deliği yoktur; fazla su bu katta toplanır ve köklere değmez.

3. Aktif kömürü ekleyin

   Kağıttan bir huni yapın ve aktif kömürü çakılın üstüne yavaşça dökerek yaklaşık 0,5 cm’lik ince bir kat serin (yaklaşık 100 ml). Huni, kömür tozunun cama yapışmasını önler. Kömür, kabın dibinde toplanan suyun bozulmasını ve ekşi koku oluşmasını azaltmaya yardım eder.

4. Ayırıcı katmanı yerleştirin

   Kömürün üstüne kavanoz çapında kesilmiş tül ya da file parçasını koyun ya da bir avuç kuru sfagnum yosununu ince bir kat hâlinde yayın. Bu kat, toprağın zamanla çakılın arasına karışmasını önler.

5. Toprağı koyun

   Saksı toprağını ve perliti 4’e 1 oranında karıştırın: yaklaşık 1 L toprak ve 0,25 L perlit. Karışımı hafif nemli olacak kadar ıslatın ve kavanoza yaklaşık 6 cm kalınlıkta yayın. Arka tarafı biraz yüksek bırakırsanız önden bakınca bitkilerin hepsi görünür.

6. Bitkileri dikin

   Bitkileri saksıdan çıkarın, kök topunun dışındaki eski toprağı hafifçe silkeleyin ve kökleri gevşetin. Uzun kaşıkla toprağa çukur açın, en uzun bitkiyi arkaya, alçakları öne koyun ve çevrelerini çubukla bastırın. Bitkiler birbirine ve cama değmesin; birbirine değen yapraklarda hastalık kolay yayılır.

7. Yosunla kaplayın

   Boş kalan toprak yüzeyine canlı yosun parçalarını ya da ıslatılıp sıkılmış kurutulmuş doğal yosunu yama gibi yerleştirin ve hafifçe bastırın. Taş ya da ağaç kabuğu ekleyecekseniz iç mekân için satılanları seçin.

8. Hafifçe nemlendirin

   Püskürtme şişesiyle camın içini ve her bitkinin dibini nemlendirin; toprağı çamur hâline getirmeyin. Kapalı kaba eklenen su geri alınamaz; az verip birkaç gün izlemek her zaman daha güvenlidir.

9. İlk günlerde kapağı açıp kapatın

   Kurduktan sonra kapağı yaklaşık bir gün açık bırakın, ertesi gün kapatın, sonraki gün yeniden açın. Camın içinde damla toplanmayana kadar bu sırayı sürdürün; sonra kapağı kapalı tutun.

Açık teraryum yapımı

1. Kaseyi ve drenajı hazırlayın

   Yıkanıp kurulanmış kasenin dibine yaklaşık 2,5 cm çakıl ya da kil topu serin (yaklaşık 0,8 L). İsterseniz üstüne kağıt huniyle yaklaşık 0,5 cm aktif kömür dökün.

2. Sukulent harcını karıştırın

   Bir ölçü saksı toprağına iki ölçü perlit ya da pomza katın: yaklaşık 0,55 L toprak ve 1,05 L perlit. Sukulentlerin kökleri sürekli ıslak kalırsa çürür; bol mineralli harç suyu çabuk geçirir. Harcı kuru hâlde yaklaşık 5 cm kalınlıkta yayın.

3. Sukulentleri yerleştirin

   Bitkileri saksıdan çıkarıp köklerindeki eski toprağı silkeleyin. Aralarında birkaç santim boşluk bırakarak saksıdaki derinlikte dikin; daha derine gömmeyin. Dikenli bitkileri kalın eldivenle ya da katlanmış bir gazete şeridiyle tutun.

4. İnce çakılı serin

   Harcın üstüne yaklaşık 1 cm ince çakıl ya da iri kum serin (yaklaşık 0,3 L) ve yaprakların üstüne düşen tozu fırçayla alın. Bu kat, yaprakların ıslak harca değmesini önler.

5. İlk sulamayı az yapın

   Kaşıkla yalnızca bitkilerin dibine birkaç kaşık su verin. Kasenin yanından bakın: çakıl katında su görünüyorsa fazla vermişsiniz demektir; harç kuruyana kadar bekleyin.

Bakım: ışık, su ve buğu dengesi

Kapalı teraryumun nemini camdaki buğudan okursunuz. Şema üç durumu ve kurduktan sonraki ilk günlerin açma–kapama sırasını gösterir.

• Çok ıslak: cam gün boyu buğulu, damlalar akıyor. Kapağı yaklaşık bir saat açın; buğu azalana kadar her gün tekrarlayın.
• Dengede: sabah hafif buğu var, gün içinde azalıyor. Bir şey yapmayın.
• Çok kuru: günlerce hiç buğu yok, toprak açık renkli. Püskürtme şişesiyle birkaç fıs su verin, iki gün sonra yeniden bakın.
• İlk günler: birinci gün kapak açık, ikinci gün kapalı, üçüncü gün açık, dördüncü gün kapalı; camda damla kalmayana kadar sürdürün.

1. Işık

   Kapalı teraryumu günde en az 6 saat aydınlık, ama doğrudan güneş almayan bir yere koyun; kuzeye ya da doğuya bakan bir pencerenin yakını iyidir. Cam güneşi toplar, kavanozun içi kısa sürede ısınır ve yapraklar yanar. Açık teraryumdaki sukulentler daha çok ışık ister: günde 10 saat ya da daha uzun aydınlık ışık alan bir yer seçin. Teraryumun yerini sık değiştirmeyin.

2. Kapalı teraryumu sulama

   Dengeye oturmuş kapalı bir teraryum haftalarca, çoğu zaman aylarca su istemez. Camda birkaç gün hiç buğu görmezseniz toprağa bakın; kuruysa birkaç fıs su verin. Sararan yaprak çoğunlukla fazla suyun işaretidir.

3. Açık teraryumu sulama

   Harç neredeyse tamamen kuruyunca kaşıkla ya da dar ağızlı bir şişeyle bitkilerin dibine az su verin. Kasenin deliği olmadığı için fazla su dışarı akmaz; çakıl katında su görürseniz harç kuruyana kadar sulamayın.

4. Temizlik ve budama

   Kuruyan ve düşen yaprakları uzun bir çubukla hemen alın; çürüyen yaprak küf yapar. Cama ya da kapağa değen dalları kesin. Bitkiler yavaş büyüsün diye gübre vermeyin.

5. Yeniden düzenleme

   Bitkiler zamanla kabı doldurur. Büyüyen bitkiyi çıkarıp yerine küçük bir bitki dikin. Çıkardığınız bitkiyi saksı değiştirme yazımızdaki gibi kendi saksısına alabilirsiniz.

Hangi bitkiler uygun?

Aynı kaba aynı ışığı ve nemi seven bitkileri koyun. Aşağıda önerilen bitkilerin hepsi ASPCA listesinde kediler ve köpekler için zehirsiz olarak geçer.

1. Kapalı teraryum için

   Nem seven, küçük kalan bitkiler: fitonya (Fittonia), alüminyum bitkisi (Pilea cadierei), kırışık yapraklı peperomya (Peperomia caperata), hipoestes (Hypoestes phyllostachya) ve Boston eğreltisinin (Nephrolepis exaltata) küçük boylu çeşitleri; aralarda yosun. Desenli yapraklı bitkiden bir tane seçip yanına yeşil bitkiler koyun.

2. Açık teraryum için

   Kuru havayı seven sukulentler: zebra desenli haworthia (Haworthia fasciata), eşeverya (örneğin Echeveria elegans) ve eşek kuyruğu (Sedum morganianum).

3. Kapalı teraryuma koymayın

   Sukulent ve kaktüs nemde çürür. Çiçek açan bitkiler de uygun değildir: solan çiçekleri almak için kapağı sık açmanız gerekir.

4. Evcil hayvanınız varsa

   Aloe vera, para ağacı (Crassula) ve kalanşo (Kalanchoe) ASPCA’ya göre kediler ve köpekler için zehirlidir; potos ve sarmaşık da öyle. Bu bitkileri seçmeyin.

Sık yapılan hatalar

1. Güneşli pencere önü

   Doğrudan güneşte camın içi ısınır, bitkiler haşlanır. Teraryumu pencereden biraz geride, aydınlık bir yere koyun.

2. Kapalı kavanozda sukulent

   Sukulent ve kaktüsler kapalı kaptaki nemde çürür. Onları yalnızca açık teraryumda kullanın.

3. Fazla su

   Deliksiz kaptan su boşaltılamaz. Az verin, birkaç gün izleyin; gerekirse kapağı açıp nemi azaltın.

4. Cama ve birbirine değen yapraklar

   Cama yaslanan yaprak sürekli ıslak kalır ve çürür; birbirine değen bitkiler hastalığı birbirine geçirir. Dikerken araya boşluk bırakın, uzayan dalları kesin.

5. Bahçe toprağı ve dış mekân kabuğu

   Bahçe toprağı ve dış mekân için satılan ağaç kabuğu hastalık getirebilir. Paketli saksı toprağı ve iç mekân için satılan malzeme kullanın.

6. Gübre vermek

   Gübre bitkileri hızla büyütür ve kabı kısa sürede doldurur. Teraryumda gübre gerekmez.

Sık sorulan sorular

Kapalı teraryum ne sıklıkla sulanır?

Belirli bir takvimi yoktur. İyi kapanan ve dengeye oturan bir kavanoz haftalarca, çoğu zaman aylarca su istemez; yılda birkaç kez su eklemek yetebilir. Camdaki buğuya bakın: sabah hafif buğu varsa nem yerindedir, günlerce hiç buğu yoksa birkaç fıs su verin.

Başka boyda bir kavanoz için malzemeyi nasıl hesaplarım?

Önce taban alanını bulun: alan = 3,14 × (iç çap ÷ 2)². Sonra her katmanın derinliğiyle çarpın. Örneğin iç çapı 12 cm, yüksekliği 20 cm bir kavanozda alan 3,14 × 6 × 6 ≈ 113 cm²’dir: 2,5 cm drenaj için yaklaşık 283 cm³ (0,3 L), 0,5 cm kömür için yaklaşık 57 cm³ (60 ml), 5 cm toprak için yaklaşık 565 cm³ (0,6 L) gerekir. Katmanlar 8 cm tutar, bitkilere 12 cm kalır. Kapalı kavanozda katmanların toplamı yüksekliğin yarısını geçmesin.

Teraryumda küf ya da sararan yaprak gördüm, ne yapmalıyım?

İkisi de çoğunlukla fazla nemden olur. Küflü ve sararmış yaprakları çıkarın, kapağı camdaki buğu kaybolana kadar açık bırakın ve bir süre su vermeyin. Sararmanın başka nedenleri için yaprak sararmaları yazımıza bakabilirsiniz.

Saksıdaki bitkileriniz için salon bitkilerinin rutin bakımı ve saksı harcı yazılarımıza bakabilirsiniz. Bitkiyi asarak sergilemek isterseniz kokedama yapabilirsiniz. Teraryum, yılbaşında hediye edebileceğiniz el yapımı işlerden biridir; başka fikirler Yılbaşı sayfamızda.