Kokedama Yapımı: Yosun Topunda Asılı Bitki

Harç oranı ve top ölçüleri

Kokedama harcı iki malzemeden oluşur: suyu tutan torf ya da hafif saksı toprağı ve harcı bir arada tutan akadama. Topun boyu, bitkinin geldiği saksıya göre seçilir. Şemadaki tablo dört saksı boyu için top çapını ve malzemeleri verir.

• Harç: hacimce 7 ölçü torf ya da hafif saksı toprağı + 3 ölçü akadama; akadama yoksa harcın tamamı torf ya da torf bazlı saksı toprağı olur. Suyu azar azar ekleyin; avucunuzda sıkınca top olan, dağılmayan bir kıvam arayın.
• Top çapı: harç topu yaklaşık 1,2 × saksı çapı. 8 cm’lik saksıdaki bir bitki için yaklaşık 10 cm’lik harç topu; yosunla yaklaşık 11 cm.
• Harç miktarı: 8 cm’lik saksı için yaklaşık 270 ml torf + 120 ml akadama; topa yaklaşık 260 ml girer, gerisi paydır.
• Yosun: topun yüzeyi + %30 bindirme payı; 11 cm’lik top için yaklaşık 21 × 21 cm.
• Sicim: 2 cm aralıkla 9 dikey tur ve 2 yatay tur, artı 30 cm düğüm payı; 11 cm’lik top için yaklaşık 4 m.
• Askı: her ip ≈ 2 × (1,6 × yosunlu top çapı + 40 cm); 11 cm’lik top için 2 ip, her biri yaklaşık 1,15 m.

Hazırlık

1. Yosunu ıslatın

   Kurutulmuş yosunu bir kova suda yaklaşık bir saat bekletin. Sonra avucunuzda sıkıp fazla suyunu alın ve bir kenara koyun.

2. Harcı karıştırın

   Bir kapta 7 ölçü torfu ve 3 ölçü akadamayı karıştırın; 8 cm’lik saksı için yaklaşık 270 ml torf ve 120 ml akadama yeter. Suyu azar azar ekleyip yoğurun. Bir avuç harcı sıktığınızda top oluyor ve dağılmıyorsa kıvamı tamamdır.

3. Bitkiyi saksıdan çıkarın

   Saksıyı yan yatırıp bitkiyi dibinden tutarak çıkarın. Kök topunu parmaklarınızla gevşetin ve köklerin çoğu görünene kadar eski toprağı silkeleyin. Kahverengi, yumuşak ve çürük kökler varsa makasla kesin.

Topu yapma, sarma ve asma

Şema topu yapmaktan asmaya kadar altı adımı sırayla gösterir.

• Top: harçtan yaklaşık 10 cm’lik top; ikiye ayrılır, kökler ortaya yerleştirilir, top yeniden kapatılıp sıkıştırılır.
• Yosun: yeşil yüzü dışta, parçalar birbirinin üstüne biraz biner; gövdenin dibi açık kalır.
• Sicim: önce bir yatay tur, sonra topun ortasında aralık yaklaşık 2 cm olacak şekilde 9 dikey tur, sonda bir yatay tur.
• Askı: iki ip topun altında çarpı yapar; dört bacak ortadaki yatay sicim turunun altından geçer ve gövdenin 25–30 cm üstünde düğümlenir.

1. Harçtan top yapın

   Harcı avuçlarınız arasında sıkarak 8 cm’lik saksı için yaklaşık 10 cm çapında bir top yapın; bastırdıkça fazla su dışarı çıkar. Topu ortasından ikiye ayırın.

2. Kökleri yerleştirin

   Yarımlardan birinin ortasını parmağınızla çukurlaştırın ve kökleri buraya koyun. Öteki yarımı üstüne kapatın; bitkinin gövdesi topun tepesinde kalsın.

3. Topu sıkıştırın

   İki yarımı birleştirip topu avuçlarınızla her yönden sıkın, çatlakları harçla kapatın. Top yuvarlak ve sıkı olmalı; gevşek top kurudukça dağılır.

4. Yosunla sarın

   Islak yosunu yeşil yüzü dışta kalacak şekilde topun çevresine sarın; parçalar birbirinin üstüne biraz binsin. Gövdenin dibini açık bırakın.

5. Sicimle bağlayın

   Sicimin ucunu topun ortasından bir kez yatay sarıp düğümleyin; bu tur yosunu tutar. Sonra sicimi topun altından üstüne, gövdenin bir yanından geçirerek dolaştırın ve her turda topu biraz çevirin. Topun ortasında turlar arası yaklaşık 2 cm olunca (11 cm’lik topta yaklaşık 9 tur) bir yatay tur daha sarın. Ucu bir turun altından geçirip düğümleyin ve fazlasını kesin.

6. İpleri çarpı koyun

   İki makrome ipini ortalarından çarpı biçiminde üst üste koyun ve topu çarpının ortasına oturtun. Dört uç topun dört yanından yukarı çıkar. Her ucu ortadaki yatay sicim turunun altından geçirin; böylece ipler topun yanından kaymaz.

7. Üstte düğümleyin ve asın

   Dört ucu gövdenin yaklaşık 25–30 cm üstünde toplayıp tek bir düğüm atın ve kalan uçlarla asma halkası yapın. Islak top ağırdır; kokedamayı sağlam bir tavan kancasına ya da duvar askısına asın. Asmak istemezseniz topu bir tabağa koyun.

Daldırarak sulama ve bakım

Kokedama saksı gibi üstten sulanmaz; top suya daldırılarak ıslatılır.

• Ne zaman: top elinize belirgin biçimde hafif geliyorsa ya da gövdenin dibindeki harç parmağınıza kuru geliyorsa.
• Nasıl: oda sıcaklığında ya da ılık su; bitki yukarıda, top tamamen suyun altında.
• Ne kadar: 10–25 dakika, ya da topun içinden kabarcık çıkışı bitene kadar.
• Sonra: topu hafifçe sıkın, süzgeçte damlaması bitene kadar bekletip yerine koyun.

1. Ağırlığı öğrenin

   Yeni ıslatılmış ve süzülmüş topu elinizde tartın ya da mutfak terazisinde tartıp ağırlığını not edin. Top bu ağırlıktan belirgin biçimde hafiflediğinde sulama zamanı gelmiştir. Kaç günde bir sulayacağınız odanın sıcaklığına, ışığa ve bitkiye bağlıdır; sabit bir takvim yerine topu kontrol edin.

2. Suya daldırın

   Bir kovayı ya da lavaboyu oda sıcaklığında suyla doldurun. Topu bitki yukarıda kalacak şekilde suya koyun ve tamamen batana kadar hafifçe bastırın. 10–25 dakika, ya da kabarcık çıkışı bitene kadar bekletin.

3. Süzün ve yerine koyun

   Topu sudan çıkarın, yosunu hafifçe sıkarak fazla suyu alın ve süzgeçte damlaması bitene kadar bekletin. Sonra asın ya da tabağına koyun.

4. Aralarda nemlendirin

   İki daldırma arasında yosunu püskürtme şişesiyle nemlendirin. Kalorifer, soba ve klima yanında yosun çabuk kurur; topu bunların hemen yanına asmayın. Kış aylarındaki kuru hava sorunlarını kış bakımı yazımızda topladık.

5. Ara sıra besleyin

   Bitki büyürken birkaç haftada bir, daldırma suyuna salon bitkileri için sıvı gübreyi paketteki dozda katabilirsiniz.

6. Işığı bitkiye göre seçin

   Bitkiniz saksıda nasıl bir ışık istiyorsa kokedamada da aynısını ister. Çoğu salon bitkisi için doğrudan güneş almayan aydınlık bir yer uygundur; doğrudan güneşte yosun da çabuk kurur.

7. Kökler dışarı çıkınca yenileyin

   Bitki büyüdükçe kökler yosunun arasından dışarı çıkar. O zaman bir boy büyük top yapın ya da bitkiyi saksıya alın.

Hangi bitkiler uygun?

Kokedamaya küçük, nemli harcı seven bitkiler uygundur. Aşağıda önerilen bitkilerin hepsi ASPCA listesinde kediler ve köpekler için zehirsiz olarak geçer.

1. Kurdele çiçeği

   Kurdele çiçeği (Chlorophytum comosum) dayanıklıdır; sarkan yavrularıyla asılı bir kokedamada güzel durur. İlk kokedamanız için iyi bir seçimdir.

2. Boston eğreltisi

   Boston eğreltisi (Nephrolepis exaltata) nemli havayı sever; harcı tamamen kurutmayın, aralarda yosunu nemlendirin.

3. Peperomya ve mum çiçeği

   Kırışık yapraklı peperomya (Peperomia caperata) küçük kalır ve tabakta duran toplara yakışır. Mum çiçeği (Hoya carnosa) sarkan dallarıyla asılı toplarda güzel durur.

4. Fitonya ve alüminyum bitkisi

   Fitonya (Fittonia) ve alüminyum bitkisi (Pilea cadierei) nemi sever, küçük toplarda iyi durur.

5. Sukulentler

   Zebra desenli haworthia gibi sukulentlerle de kokedama yapılabilir, ama daha az su isterler: top iyice kurumadan daldırmayın.

6. Zehirli olanlara dikkat

   Potos, barış çiçeği, filodendron, drasena ve sarmaşık kokedamada sık görülür, ancak ASPCA bunları kediler ve köpekler için zehirli sayar. Evcil hayvanınız varsa bunları seçmeyin. ASPCA, zehirsiz sayılan bitkilerin de yenirse kusma ve mide rahatsızlığı yapabileceğini belirtir.

Sık sorulan sorular

Kokedama ne sıklıkla sulanır?

Sabit bir sıklığı yoktur; topun ne kadar çabuk kuruduğu odanın sıcaklığına, ışığa, topun boyuna ve bitkiye bağlıdır. Topu kaldırıp tartın: hafiflemişse ya da gövdenin dibindeki harç parmağınıza kuru geliyorsa 10–25 dakika daldırın. Kaloriferli odalarda daha sık kontrol edin.

Başka boyda bir saksı için ölçüleri nasıl bulurum?

Harç topunun çapını saksı çapının yaklaşık 1,2 katı alın; yosunla top 1 cm büyür. Örneğin 14 cm’lik saksıdaki bir bitki için yaklaşık 17 cm’lik harç topu gerekir (yosunla 18 cm). Bunun için yaklaşık 1,45 L torf ve 0,6 L akadama hazırlayın; yosun yaklaşık 36 × 36 cm, sicim yaklaşık 9,3 m (14 dikey ve 2 yatay tur), askı için 2 ip, her biri yaklaşık 1,4 m gerekir. Büyük top ıslakken ağırdır; sağlam bir kanca kullanın.

Akadama yerine ne kullanabilirim?

Akadama, bonsai harcında kullanılan, granül hâlinde bir Japon kil toprağıdır ve harcı bir arada tutar; bonsai malzemesi satan yerlerde bulunur. Bulamazsanız harcın tamamını torf ya da torf bazlı saksı toprağıyla yapın; 8 cm’lik saksı için yaklaşık 390 ml yeter. Kil olmadığı için top daha kolay dağılır: harcı sıkınca top olacak kadar ıslatın, iyice yoğurun, topu sıkıca bastırın ve yosunu sicimle sıkı sarın. Drenaj için satılan genleştirilmiş kil topları harcı bağlamaz; onları kullanmayın.

Bitkinizi saksıdan çıkarırken saksı değiştirme yazımızdaki adımlar işinizi kolaylaştırır; harç malzemelerini saksı harcı yazımızda anlattık. Kokedamayı düğümlü bir askıyla asmak isterseniz makrome saksı askısı projemize, kapalı bir cam bahçe için teraryum yapımına bakabilirsiniz.