Hitomezashi Desenli Sashiko Kot Yaması

Desen şeması

Şema 10 × 10 cm’lik alanı 5 mm’lik karelerle gösterir. Her yatay ve dikey çizgide bir birim önde, bir birim arkada dikilir; çizginin önde mi arkada mı başlayacağını kenardaki ofset rakamı söyler.

• Kalın çizgi: önde görünen 5 mm’lik dikiş. Boşluk: ip arkadan geçer.
• Mavi rakamlar: yatay çizgilerin ofseti, üstten aşağı 0, 0, 1, 1 diye tekrarlar. Kırmızı rakamlar: dikey çizgilerin ofseti, soldan sağa aynı sıra.
• Ofset 0: çizgi sol (ya da üst) kenarda önde başlar. Ofset 1: ilk 5 mm arkadan geçer.
• Mavi dolgu: 5 karelik artılar. Turuncu dolgu: tek karelik kareler.

Yamanın yerleşimi

Yama deliğin arkasına konur, desen giysinin ön yüzüne işlenir. Dikişler hem yamayı tutar hem de deliğin kenarlarını yamaya bastırır.

• Sarı kesik çizgi: arkadaki yamanın kenarı, 12 × 12 cm.
• Beyaz kare: 10 × 10 cm’lik dikiş alanı; deliğin her yanında en az 2 cm sağlam kumaş kalır.
• Kesit: pantolon bacağının içine konan karton, iğnenin bacağın arka katına geçmesini önler.

1. Deliği temizleyin

   Deliğin çevresindeki sökük iplikleri kırpın. Deliği kesip büyütmeyin.

2. Yamayı hazırlayın

   Yama kumaşını 14 × 14 cm kesin, kenarlarını 1 cm içe katlayıp ütüleyin: 12 × 12 cm’lik yama elde edilir.

3. Yamayı yerleştirin

   Kotu ters çevirin. Yamayı katlı payları kota bakacak şekilde deliğin arkasına ortalayın ve toplu iğneyle tutturun. Kotu düz çevirin.

4. Kenarı tutturun

   Önce kartonu pantolon bacağının içine, yamanın altına yerleştirin. Ön yüze, deliğe ortalanmış 11 × 11 cm’lik bir kare çizin; bu çizgi yamanın kenarından 5 mm içeride kalır. Çizginin üzerinden sashiko ipiyle 5 mm’lik ileri dikişlerle çevresini dikin ve toplu iğneleri çıkarın. Bu dikiş kalıcıdır; yamanın ızgara dışında kalan kenarını tutar.

5. Izgarayı çizin

   Ön yüze, deliğe ortalanmış 10 × 10 cm’lik kare çizin. Kenarlara 5 mm arayla işaret koyun ve karşılıklı işaretleri cetvelle birleştirin: 21 yatay ve 21 dikey çizgi olur.

Desenin işlenmesi

Önce bütün yatay çizgiler, sonra bütün dikey çizgiler dikilir. Artılar ancak dikey çizgilerle kapanır; adım şeması bu sırayı küçük bir parçada gösterir.

• Ofseti 0 olan iki yatay çizgi aynı yerlerde başlar; 0, 0, 1, 1 sırası bitince yatay dikişler kısa, kesik çizgiler gibi görünür.
• Dikey çizgiler eklendikçe dikişlerin uçları ızgara noktalarında birleşir ve artılar ile kareler belirir.

1. İpe başlayın

   Yama ile kot iki kat oluşturduğu için ipe iki katlı işlerdeki gibi küçük bir düğümle başlayıp düğümü katların arasına gizleyin.

2. Yatay çizgilerin kuralı

   Ofseti 0 olan çizgide dikişler sol kenardan başlar ve sağ kenara 5 mm kala biter; ofseti 1 olan çizgide sol kenardan 5 mm içeride başlar ve sağ kenarda biter. Her çizgide 10 dikiş vardır. Çizgiyi soldan sağa ya da sağdan sola dikmeniz fark etmez; dikişlerin yeri şemadaki gibi olmalı.

3. Yatay çizgileri bitirin

   Üstten başlayarak 21 yatay çizgiyi 0, 0, 1, 1 sırasıyla dikin; son çizginin ofseti 0’dır. Her çizginin sonunda bir alttakine geçerken arkada 2 mm gevşeklik bırakın.

4. Dikey çizgiler

   Aynı kuralı dikey çizgilere uygulayın: ofseti 0 olan çizgi üst kenardan başlar ve alt kenara 5 mm kala biter, ofseti 1 olan üst kenardan 5 mm aşağıda başlar. Dikey dikişlerin uçları yatay dikişlerin uçlarına ızgara noktalarında değmeli.

5. Delik üzerinde

   Delik bölgesinde de aynı şekilde devam edin; iğne burada yalnızca yamadan geçer. İpi sıkmayın, dikişler deliğin kenarını yamaya düz bastırmalı.

6. Bitirin

   Son dikişten sonra ipi arka yüzdeki ilmeklerin altından birkaç dikiş geçirip kesin. Kartonu çıkarın ve işi tersinden ütüleyin.

Sık sorulan sorular

Delik büyükse ne yapmalıyım?

Dikiş alanını, desenin tekrarı olan 4 birimin (2 cm) katları kadar büyütün; desen yine tam tekrarlarla dolar. Deliğin her yanında en az 2 cm sağlam kumaş kalmalı. Örneğin 10 × 10 cm’lik bir delik için 14 × 14 cm’lik dikiş alanı (28 birim, her yönde 29 çizgi) ve 18 × 18 cm’lik yama kumaşı kullanın. İp: 2 × 29 çizgi × 14 cm = 812 cm çizgi ve 15 × 15 cm’lik kenar dikişi için 60 cm; %50 payla 8,72 m × 1,5 ≈ 13 m.

Makinede yıkanır mı?

Evet. İp uçlarını sağlam gizlediyseniz kotu ters yüz edip 30–40 °C’de yıkayabilirsiniz. Pamuk ip ilk yıkamada biraz çeker ve dikişler kumaşa yerleşir.

Diz gibi esneyen bir yerde nelere dikkat etmeliyim?

Pantolon bacağını düz bir yüzeye yayıp karton üzerinde çalışın ve dönüşlerde gevşeklik bırakmayı unutmayın; ip gergin olursa diz büküldüğünde dikişler kumaşı çeker. Esnek (likralı) kotlarda yama kumaşı olarak da esnek bir kot parçası seçin.

Japonya’da yıpranan kumaşlar atılmaz, yama üstüne yama yapılıp sık ileri dikişlerle tutturulurdu; bu onarımlara boro denir. Aşağıdaki çocuk yer yatağı 19. yüzyılın sonundan kalma bir örnek.

Örnek görsel: 19. yüzyılın sonundan, yamaları ileri dikişlerle tutturulmuş bir boro çocuk yer yatağı. Fotoğraf (küçültüldü): Cooper Hewitt, Smithsonian Design Museum, Wikimedia Commons, CC0.

Hitomezashi ve diğer desenlerin kurallarını sashiko rehberinin desenler bölümünde bulabilirsiniz. Aynı teknikle küçük bir ev eşyası yapmak isterseniz Asanoha Desenli Sashiko Bardak Altlığı projesine göz atın.