Makrome Nasıl Yapılır? Temel Düğümler Rehberi

Tepe düğümü

Tepe düğümü ipi bir çubuğa, halkaya ya da başka bir ipe bağlar; hemen her makrome işi bununla başlar. İp ikiye katlanarak bağlandığı için bir parça ip iki uç verir. Düğümün iki yüzü farklı görünür: önde enine bir bant, arkada iki dikey ip. İkisi de kullanılır; bir işteki bütün düğümleri aynı yüzü önde kalacak biçimde bağlayın.

• Turuncu: bağlanan ip; iki ucu aşağı sarkar.
• Kahverengi çubuk: ahşap çubuk; aynı düğüm halkaya ya da gergin bir ipe de atılır.
• Kırmızı kesik ok: ipin ya da uçların hareket yönü.
• Adımlar soldan sağa okunur.

Eski bir el işi kitabından teknik çizim: solda açık, sağda sıkılmış tepe düğümü.

1. İpi ikiye katlayın

   İpi tam ortasından katlayın. Kıvrımı önden çubuğun üstüne koyun ve arkaya doğru aşağı indirin.

2. Kıvrımı öne alın

   Kıvrım çubuğun altından öne gelir. İki ucu birlikte bu halkanın içinden geçirin.

3. Sıkın

   Uçları aşağı çekin. Düğüm çubuğu sıkıca sarmalı ama çubuk üzerinde kaydırılabilmeli; böylece ipleri sonradan aralıklarına göre dizebilirsiniz.

Kare düğüm (yassı düğüm)

Kare düğüm makromenin en çok kullanılan düğümüdür. Dört uçla atılır: dıştaki iki uç düğümü atar, ortadaki iki dolgu ucu gergin kalır. Düğüm iki yarımdan oluşur ve ikinci yarım birincinin aynasıdır.

• Turuncu: soldaki çalışan uç. Mavi: sağdaki çalışan uç.
• Gri: dolgu uçları; düğüm boyunca gergin ve hareketsiz kalır.
• Üstteki üç adım soldan sağa, alttaki şaşırtmalı örnek yukarıdan aşağı okunur; uç numaraları en altta.

Eski bir el işi kitabından teknik çizim: ipin kumaş kenarına tığla bağlanması (a), kare düğümün iki yarımı (b, c), sıkılmış düğüm (d) ve iki düğümün uçlarıyla atılan şaşırtmalı düğümün başlangıcı (e).

1. Dolguları gerin

   Ortadaki iki dolgu ucunu sol elinizin yüzük ve serçe parmaklarıyla gergin tutun ya da altlarını panoya iğneleyin.

2. Sol yarım

   Soldaki ucu dolguların önünden sağa, sağdaki ucun altından geçirin. Sağdaki ucu dolguların arkasından sola geçirip soldaki ucun oluşturduğu halkadan öne çıkarın. İki ucu yanlara çekerek düğümü yukarı kaydırın.

3. Sağ yarım

   Şimdi sağa geçmiş olan ucu dolguların önünden sola, soldaki ucun altından geçirin. Soldaki ucu arkadan sağa geçirip halkadan çıkarın ve sıkın.

4. Kontrol edin

   Doğru atılmış kare düğüm yassı durur ve iki yanında birer küçük ilmek görünür. Düğüm dönmeye başladıysa iki kez aynı yarımı atmışsınız demektir; son yarımı söküp ters yönden atın.

5. Şaşırtmalı sıra

   Bir sıra kare düğümü yan yana atın. Sonraki sırada ilk iki ucu boşta bırakın; bir düğümün sağdaki iki ucuyla yanındaki düğümün soldaki iki ucunu alıp yeni bir kare düğüm atın. Sıranın sonunda iki uç yine boşta kalır.

6. Ağı sürdürün

   Üçüncü sırada ilk sıradaki gruplara dönün. Sıralar arasında boşluk bırakırsanız açık bir ağ, bırakmazsanız sık bir yüzey elde edersiniz.

Spiral düğüm (yarım düğüm)

Kare düğümün yalnızca ilk yarısını hep aynı yönden tekrarlarsanız düğüm sütunu kendi etrafında döner ve burgu gibi bir şerit oluşur. Saksı askılarının kollarında en çok bu düğüm kullanılır.

• Turuncu ve mavi: çalışan uçlar; gri: dolgu uçları.
• Ortadaki sütunda koyu çizilen halkalar sütunun arka yüzünde kalır; kırmızı ok dönüş yönünü gösterir.

Eski bir el işi kitabından teknik çizim: yarım düğüm sütunu (a) ve hafifçe döndürülerek spiral olmuş sütun (b); iki sütunun uçları altta bir kare düğümle birleşir.

1. İlk yarım

   Kare düğümün sol yarımını atın: soldaki uç dolguların önünden, sağdaki uç arkasından geçer.

2. Hep aynı yarım

   Sonraki düğüme yine soldaki uçla başlayın. Birkaç düğümden sonra sütun dönmeye başlar ve uçlar yer değiştirir; renge değil konuma bakın, her düğüme hep soldaki uçla başlayın.

3. Dönüşe izin verin

   Sütunun dönmesine engel olmayın; uçları elinizde çevirerek devam edin. Ters yöne dönen bir spiral isterseniz her düğüme sağdaki uçla başlayın.

Toplama düğümü (çok dolgulu kare düğüm)

Kare düğüm yalnızca iki dolgunun değil, dört, altı ya da daha fazla ucun üzerine de atılabilir. Böylece ayrı gruplardan gelen uçlar bir araya toplanır; ağ desenlerinde ayrılan grupları yeniden birleştirmek için kullanılır. Bu düğüm, ayrı bir iple sarılan sarma düğümüyle karıştırılmamalı.

Eski bir el işi kitabından teknik çizim, soldan sağa: iki dolgu üzerine atılmış kare düğüm ve toplama düğümünün ilk çaprazı, ikinci çapraz, dört dolgu üzerinde süren toplama düğümü ve kare düğümle bitiş.

1. Dolguları toplayın

   Birleştireceğiniz uçların hepsini ortada demet yapın. Demetin iki yanındaki uçlar çalışan uç olur.

2. Kare düğümü atın

   Çalışan uçlarla demetin üzerine normal bir kare düğüm atın. Demet kalınlaştıkça çalışan uçlar daha çok ip harcar; bunu ip hesabında düşünün.

Sarma düğümü

Sarma düğümü bir ip demetini ayrı bir iple sararak toplar. Saksı askılarının tepesinde ve altında, püsküllerin boynunda kullanılır. Sargı ipi demetten ayrı kesilir.

• Gri: toplanan ip demeti. Turuncu: ayrı kesilen sargı ipi.
• Kırmızı kesik çizgiler son adımda uçların kesileceği yeri gösterir.

Sargı ipinin boyu demetin kalınlığına göre değişir. Bir tur, demetin sargı ipiyle birlikte ölçülen çevresi kadar ip harcar. Örneğin 4 mm’lik 16 uçtan oluşan bir demetin çapı yaklaşık 1,8 cm’dir; sargı ipinin kalınlığıyla bir tur yaklaşık 3,14 × 2,2 ≈ 6,9 cm tutar. Aynı iple 3 cm’lik bir sargı yaklaşık 8 tur, yani 55 cm eder. İki uçta tutmak için 20’şer cm ekleyince 95 cm bulunur; 1 m kesmek yeterlidir.

Eski bir el işi kitabından teknik çizim: ek ip demetinin düğüme yerleştirilmesi (a) ve püskül boynunun başka bir iple sarılması (b).

1. U yapın

   Sargı ipinin bir ucunda yaklaşık 20 cm bırakıp ipi U biçiminde demetin önüne koyun; kıvrım aşağı, kısa uç yukarı baksın.

2. Sarın

   Uzun ucu U’nun üst kısmından başlayarak demetin çevresine sıkı ve yan yana sarın. Sarmalar üst üste binmesin; kıvrımın ucu altta açıkta kalsın.

3. Kıvrımdan geçirin

   Uzun ucu alttaki kıvrımdan geçirin. Üstteki kısa ucu yukarı çekin; kıvrım uzun ucu da yanına alarak sargının içine girer.

4. Kesin

   İki ucu sargının dibinden kesin. Uçlar sargının içinde kalır; isterseniz bir yün iğnesiyle içeri itin.

Yarım bağ ve ipleri taşıyıcıya bağlama

Yarım bağ, bir ucun başka bir ipin çevresine attığı tek bir halkadır. Aynı uç ikinci kez halka atınca çift yarım bağ olur; yatay ve çapraz bağların hepsi bundan yapılır.

Eski bir el işi kitabından teknik çizim: sağdaki ucun soldakinin çevresine attığı halkalar.

Eski bir el işi kitabından teknik çizim: tepe düğümüyle bağlanan uçların alttaki taşıyıcı ipe ikişer halkayla bağlanması.

1. Yarım bağ

   İki ucu yan yana tutun. Sağdaki uçla soldakinin çevresine önden arkaya bir halka atın ve sıkın. Halkayı tekrarladıkça uçlar birbirine dolanan küçük bir sütun olur.

2. Taşıyıcıya bağlama

   Çubuğa tepe düğümüyle bağladığınız uçların hemen altına ikinci bir ipi yatay olarak gerin. Her ucu bu ipin üzerine iki kez halka atarak bağlayın ve düğümleri birbirine iyice yanaştırın.

Çift yarım bağ: yatay ve çapraz bağlar

Bu düğümde bir uç taşıyıcı olur ve gergin tutulur; diğer uçlar sırayla onun üzerine çift yarım bağ atar. Taşıyıcıyı yatay tutarsanız yatay bir çizgi, eğik tutarsanız çapraz bir çizgi oluşur. Baklava ve zikzak desenlerin hepsi bu bağlarla yapılır.

• Koyu kahverengi: taşıyıcı uç ya da ip.
• Turuncu ve mavi: taşıyıcının üzerine bağ atan uçlar; her bağ iki halkadır.
• Sayılar: soldan sağa uç numaraları.

Eski bir el işi kitabından teknik çizim: sağa inen bağ; 1. uç taşıyıcı, 2. uç bağlanmış.

Eski bir el işi kitabından teknik çizim: sola inen bağ; 4. uç taşıyıcı.

Eski bir el işi kitabından teknik çizim: iki çift bağın altta bir düğümle birleşmesi.

1. Yatay bağ

   Taşıyıcıyı uçların önünde yatay gerin. Soldan başlayarak her ucu taşıyıcının üzerine iki halkayla bağlayın.

2. Sağa inen bağ

   En soldaki ucu taşıyıcı yapın ve sağ elinizle aşağı doğru, istediğiniz eğimde gergin tutun. İkinci ucu taşıyıcının önünden geçirip arkasından dolayın, kendi önünden çıkarıp sıkın; aynı halkayı yanına bir kez daha atın. Üçüncü ve dördüncü uçlarla tekrarlayın.

3. Çift çizgi

   Hemen altına ikinci bir sıra yapın: bu kez ikinci uç taşıyıcı olur, üçüncü, dördüncü ve birinci uçlar onun üzerine bağlanır.

4. Sola inen bağ

   En sağdaki ucu sol elinizle sola doğru gerin; soldaki uçları sağdan sola sırayla, sağ elinizle bağlayın.

5. Bağları birleştirin

   Sağa ve sola inen iki bağ ortada buluşunca uçları bir kare düğümle birleştirin ya da bir taşıyıcıyı ötekinin üzerine bir kez bağlayarak çaprazlayın.

Zincir

Zincirde iki uç sırayla birbirinin taşıyıcısı olur. Eski el işi kitapları zinciri, renkli uçları desenin bir yerinden ötekine taşımak için de kullanır.

Eski bir el işi kitabından teknik çizim: tek zincir.

1. Tek zincir

   Soldaki uçla sağdakinin üzerine bir yarım bağ atın. Sonra sağdaki uçla soldakinin üzerine bir yarım bağ atın. Bu ikisini sırayla tekrarlayın.

2. Çift zincir

   Aynı zinciri tek uç yerine ikişer uçla birlikte atın; zincir daha kalın ve belirgin olur.

Pikot

Pikot, düğüm sırasının kenarında kalan küçük süs ilmeğidir. Makromede iki türlü yapılır ve hep iki yanda birlikte atılır.

Eski bir el işi kitabından teknik çizim: halka pikot, açık (a) ve kapanmış (b).

Eski bir el işi kitabından teknik çizim: düğümlü pikot; uçların çaprazlanması (a) ve kare düğümle biten pikotlar (b).

1. Halka pikot

   İki kare düğüm arasında birkaç milimetre boşluk bırakın. İkinci düğümü yukarı, birincinin altına itince aradaki çalışan uçlar iki yanda birer halka olur. Boşluk ne kadar uzunsa pikot o kadar büyük olur.

2. Düğümlü pikot

   Bir ya da birkaç kare düğümden sonra dıştaki uçla basit bir düğüm atın. Düğümü yerine oturtmak için iri başlı bir toplu iğnenin çevresinde atın, kare düğüme yanaştırın, sonra iğneyi çıkarın.

Boncuk düğümü

Boncuk düğümü, birkaç kare düğümden oluşan kısa bir sütunun kendi üzerine kıvrılmasıyla oluşan yuvarlak bir kabartmadır. İçine boncuk geçirilmez; boncuğun yerini düğüm tutar.

Eski bir el işi kitabından teknik çizim: üç kare düğüm (a), dolguların düğümlerin üzerinden geri kıvrılması (b), çalışan uçların iki dolgunun arasından geçirilmesi (c) ve altına atılan kare düğümle tamamlanmış boncuk (d).

Kitaptaki çizimde dolgular geri kıvrıldıktan sonra çalışan uçlar dolguların arasından geçirilir. Aşağıda bugün daha yaygın olan yolu anlatıyoruz: dolguların kendisi geçirilir.

1. Üç kare düğüm

   Dört uçla alt alta üç kare düğüm atın.

2. Dolguları kıvırın

   İki dolgu ucunu düğümlerin önünden yukarı kaldırın ve ilk düğümün hemen üstünden, dolguların arasından arkaya geçirin.

3. Aşağı çekin

   Dolguları aşağı çekin; üç düğüm kendi üzerine kıvrılıp yuvarlak bir boncuk olur.

4. Sabitleyin

   Boncuğun hemen altına bir kare düğüm atın; böylece boncuk açılmaz.

İp hesabı: ne kadar ip kesmeli?

Düğüm attıkça ip kısalır. Ne kadar kısalacağı ipin kalınlığına, sertliğine ve düğümlerin sıklığına bağlıdır: kalın ve sert ip düğümde daha çok, ince ve yumuşak ip daha az harcanır. Bu yüzden yeni bir iple küçük bir deneme yapmak en güvenilir yoldur.

• Kol: ipin katlama yerinden bir ucuna kadar olan yarısı.
• Katsayı: düğümlü bölümün her santimi için harcanan ip; seyrek işte 3, orta sıklıkta 4, sık düğümde ya da kalın ipte 5.
• Pay: bağlama ve kırpma için eklenen birkaç santim.
• Sonuç 5 cm’ye yukarı yuvarlanır.

Örnekteki parça 30 cm düğümlü bölüm ve 15 cm saçaktan oluşuyor. Bir kol 30 × 4 + 15 = 135 cm eder; ip ikiye katlanarak bağlandığı için kesim boyu 135 × 2 + 10 = 280 cm olur. Aynı hesabı kendi ölçülerinizle makrome ip hesaplayıcımızda yapabilirsiniz.

1. Ölçüleri ayırın

   Bitmiş işte düğümlü bölümün boyunu, düğümsüz kalacak bölümleri ve saçağı ayrı ayrı yazın.

2. Katsayıyı seçin

   Düğümlü boyu katsayıyla çarpın; düğümsüz bölümleri ve saçağı olduğu gibi ekleyin. Bu, bir kolun boyudur.

3. Kesim boyunu bulun

   İp ikiye katlanarak bağlanıyorsa kolu ikiyle çarpın ve payı ekleyin.

4. Toplamı hesaplayın

   Kesim boyunu ip sayısıyla çarpın. Bobini bu toplamdan biraz fazla alın.

Sık sorulan sorular

Makrome için hangi ipi almalıyım?

Başlangıç için 3–5 mm kalınlığında pamuk makrome ipi en kolayıdır. Tek bükümlü ip yumuşaktır ve ucu açılınca kabarık bir saçak verir. Üç kat bükümlü ip daha belirgin düğüm verir ve saksı askıları için sağlamdır. Örgülü (kılıflı) ipin ucu açılmaz; saçaklı işlerde tercih etmeyin.

Düğümlerim kayıyor, aralıkları eşit olmuyor. Ne yapmalıyım?

Dolgu ve taşıyıcı uçları gevşetmeyin. Parçayı panoya iğneleyin ya da çubuğu asın, dolguların uçlarını bantla sabitleyin. Her düğümü aynı kuvvetle sıkın ve sıraları bir cetvelle kontrol edin.

Daha kalın ip kullanırsam ne kadar fazla ip gerekir?

Kalın ve sert ip düğümde daha çok harcanır; 5 mm ip ya da sık düğümlü işlerde katsayıyı 5 alın. Örnekteki parça bu durumda (30 × 5 + 15) × 2 + 10 = 340 cm eder, yani her parçaya 60 cm daha gerekir.

Örnek görsel: makrome düğümleriyle yapılmış iki baykuş duvar süsü. Fotoğraf (küçültüldü): Henna, Wikimedia Commons, CC BY-SA 1.0.

Düğümleri öğrendikten sonra ilk projeniz için Spiral ve Kare Düğümlü Makrome Saksı Askısı ile başlayabilirsiniz. Çapraz bağları denemek isterseniz Püsküllü Baklava Desenli Makrome Duvar Süsü tam size göre. Mekik oyasındaki çift düğüm de bir ipin başka bir ip üzerine attığı iki halkadan oluşur; düğüm atmayı sevdiyseniz o tekniğe de göz atın. Makromeyle yapılabilecek diğer ev süsleri için dekorasyon sayfamıza bakabilirsiniz.