Soğuk işlem sabunda kostiğin miktarı tahminle belirlenmez: her yağın kendine özgü bir SAP değeri vardır ve kostik bu değerlerden hesaplanır. Kostik, cildi ve gözü yakan bir kimyasaldır; bu yüzden sayfaya güvenlik kurallarıyla başlıyoruz. Diğer el yapımı ev ürünleri için Dekorasyon sayfamıza bakabilirsiniz.
Bu kılavuzda 21 sabun yağının SAP değerleri, kostiğin ve suyun nasıl hesaplandığı, süperyağın sonuca etkisi, yüzdeyle verilen bir tarifin kalıbınıza göre grama çevrilmesi ve sık yapılan hatalar var. Sayfadaki sayılar hesap örneğidir, denenmiş tarif değildir. Kendi tarifinizi sabun hesaplayıcımızla hesaplayın ve sonucu ikinci bir hesaplayıcıyla da karşılaştırın.
Proje bilgileri
Kimler için: Soğuk işlem sabun tarifini hesaplayacak ya da kalıbına göre ölçekleyecekler
Araç: Sabun hesaplayıcı
Formül: kostik = Σ (yağın gramı × SAP) × (1 − süperyağ ÷ 100)
Su: kostik × (100 − kostik konsantrasyonu) ÷ kostik konsantrasyonu
Süperyağ: en az %5
Kalıp: toplam yağ ≈ kalıp hacmi (ml) × 0,69
Güvenlik: koruyucu gözlük, eldiven ve havalandırma; kostik suya eklenir, su kostiğe değil
Gerekli malzemeler
Hazırladığınız malzemeleri işaretleyin; seçimleriniz bu tarayıcıda saklanır.
Koruyucu gözlük, nitril ya da kalın lastik eldiven, uzun kollu giysi
Kostik çözeltisi için ısıya dayanıklı plastik (5 numaralı PP) ya da paslanmaz çelik kap ve karıştırma kaşığı (alüminyum ve cam olmasın)
Hesap makinesi ya da [sabun hesaplayıcı](/sabun-hesaplama)
Cetvel ve su (kalıbın hacmini bulmak için)
Yağlarınızın satıcısının verdiği SAP değerleri (varsa)
Proje notları
Yağınızın satıcısı bir SAP değeri veriyorsa tablodaki değer yerine onu kullanın. Listede olmayan bir yağın değerini benzer bir yağdan tahmin etmeyin; satıcısından öğrenin.
Süperyağ, su oranı ve %90 saflıkta KOH bilgileri SoapCalc kullanım rehberine dayanır. Kalıp katsayısı 0,69, The Nerdy Farm Wife’ın inç ve ons cinsinden önerisinin santimetre ve grama çevrilmesidir; Soap Deli News’in yazarı yaklaşık 0,675 kullanıyor.
Bu sayfadaki bütün sayılar hesap örneğidir; hiçbiri denenmiş bir tarif değildir. Kostiği tartmadan önce sonucu ikinci bir sabun hesaplayıcısında da doğrulayın.
Kostik sıçradığında ilk iş suyla yıkamaktır: cildi en az 15 dakika bol suyla yıkayıp tıbbi yardım alın; göze sıçradıysa gözü de en az 15 dakika yıkayın ve yıkamayı sürdürürken hemen tıbbi yardım isteyin. Ulusal Zehir Danışma Merkezi’nin numarası 114’tür.
Sabunlarınızı hediye edecekseniz [etiket şablonu oluşturucu](/etiket-sablonu-olusturucu) ile içindekileri yazan bir etiket hazırlayabilirsiniz.
Adım adım yapılışı
Önce güvenlik: kostik yakıcıdır
- Kostikle çalışırken gözlerinizi koruyucu gözlükle, ellerinizi nitril ya da kalın lastik eldivenle, kollarınızı uzun kollu bir giysiyle koruyun. Kostiği tartarken, suya katarken ve kapları yıkarken de bunları çıkarmayın.
- Her zaman kostiği suya ekleyin; suyu kostiğin üstüne asla dökmeyin. Sıra ters olursa karışım taşabilir ve sıçrar.
- Kostik suda çözülürken karışım çok ısınır ve buhar çıkar. Pencere açıkken ya da aspiratörün altında çalışın ve buharı solumayın.
- Isıya dayanıklı plastik (5 numaralı PP) ya da paslanmaz çelik kap kullanın. Alüminyum kap kullanmayın: kostik alüminyumla tepkimeye girer. Camı da zamanla aşındırır ve ısınınca çatlatabilir.
- Çalışırken çocukları ve evcil hayvanları uzak tutun. Kostiği üzerinde adı yazan, kapalı bir kapta, onların ulaşamayacağı bir yerde saklayın.
- Kostik cildinize sıçrarsa kostik bulaşan giysiyi çıkarın, cildi hemen en az 15 dakika bol suyla yıkayın ve tıbbi yardım alın. Gözünüze sıçradıysa gözü hemen bol suyla yıkamaya başlayın, en az 15 dakika sürdürün ve bu sırada hemen tıbbi yardım isteyin. Ulusal Zehir Danışma Merkezi 114’ten aranır. Cildinize sirke sürmeyin.
Bu sayfadaki sayılar yalnızca hesabın nasıl yapıldığını gösterir; bir tarifin güvenli ya da başarılı olacağını göstermez. Tarifinizi iki ayrı hesaplayıcıyla kontrol etmeden kostik tartmayın.
SAP değeri nedir?
Sabunlaşma, yağın kostikle tepkimeye girip sabuna dönüşmesidir. Bir gram yağı tamamen sabunlaştırmak için gereken kostik miktarına o yağın SAP değeri denir. Kaynakların çoğu bu değeri 1 g yağ başına miligram KOH olarak verir; aşağıdaki tablo ise doğrudan gramı gösterir: 1 g zeytinyağı için 0,135 g NaOH ya da 0,190 g KOH.
Katı kalıp sabun sodyum hidroksitle (NaOH, kostik soda), sıvı ve krem sabun potasyum hidroksitle (KOH) yapılır. NaOH’nin molekül ağırlığı daha düşük olduğu için aynı yağa daha az NaOH gerekir: zeytinyağında 0,190 ÷ 0,135 ≈ 1,4.
| Yağ | NaOH | KOH | 1.000 g yağa NaOH |
|---|---|---|---|
| Zeytinyağı | 0,135 | 0,190 | 128,3 g |
| Hindistan cevizi yağı (76 °F) | 0,183 | 0,257 | 173,9 g |
| Palm yağı | 0,142 | 0,199 | 134,9 g |
| Palm çekirdeği yağı | 0,176 | 0,247 | 167,2 g |
| Babassu yağı | 0,175 | 0,245 | 166,3 g |
| Shea yağı (karite) | 0,128 | 0,179 | 121,6 g |
| Kakao yağı | 0,138 | 0,194 | 131,1 g |
| Mango çekirdeği yağı | 0,136 | 0,191 | 129,2 g |
| Hint yağı | 0,128 | 0,180 | 121,6 g |
| Ayçiçek yağı | 0,135 | 0,189 | 128,3 g |
| Tatlı badem yağı | 0,139 | 0,195 | 132,1 g |
| Avokado yağı | 0,133 | 0,186 | 126,4 g |
| Kanola yağı | 0,133 | 0,186 | 126,4 g |
| Üzüm çekirdeği yağı | 0,129 | 0,181 | 122,6 g |
| Pirinç kepeği yağı (rafine) | 0,133 | 0,187 | 126,4 g |
| Susam yağı | 0,134 | 0,188 | 127,3 g |
| Kenevir tohumu yağı | 0,138 | 0,193 | 131,1 g |
| Jojoba yağı | 0,066 | 0,092 | 62,7 g |
| Arı mumu | 0,067 | 0,094 | 63,7 g |
| Sığır don yağı | 0,143 | 0,200 | 135,9 g |
| Domuz yağı | 0,141 | 0,198 | 134 g |
Son sütun hızlı karşılaştırma içindir: aynı ağırlıkta hindistan cevizi yağı, zeytinyağından yaklaşık %36 daha fazla kostik ister (173,9 ÷ 128,3 ≈ 1,36). Jojoba yağı ile arı mumunun değeri diğer yağların yaklaşık yarısı kadardır; bunlar tarife girdiğinde kostik belirgin biçimde azalır. Kendi yağlarınızla hesap için sabun hesaplayıcıyı kullanın; araç her yağın kostiğini ayrı ayrı da gösterir.
- Turuncu: en çok kostik isteyen üç yağ: hindistan cevizi, palm çekirdeği ve babassu.
- Mavi: diğer yağlar; değerleri 1.000 g yağ için 121,6 ile 135,9 g arasında.
- Gri: arı mumu ve jojoba yağı; diğerlerinin yaklaşık yarısı.
- Sağ sütun: 1 g yağa NaOH ve KOH (g).
Kostik nasıl hesaplanır?
Her yağın gramı kendi SAP değeriyle çarpılır ve sonuçlar toplanır. Bu toplam, yağların hepsini sabunlaştıracak kostiktir. Sonra süperyağ kadar azaltılır.
Kostik (g) = Σ (yağın gramı × SAP) × (1 − süperyağ ÷ 100)
KOH kullanıyorsanız sonucu saflığa bölün: %90 saflıktaki KOH için 0,9’a. Sabun hesaplayıcı NaOH’yi saf kabul eder; bu yüzden etiketinde yalnızca sodyum hidroksit yazan, katkısız ürün kullanın.
Süperyağ: neden en az %5?
Süperyağ, sabunda kostikle tepkimeye girmeden kalan yağdır. Kostiği bilerek biraz eksik koyarsınız. SAP değerleri ortalama olduğu için yağınızın gerçek değeri tablodakinden biraz düşük olabilir; bu pay, böyle bir durumda sabunda serbest kostik kalmasın diye bırakılır. SoapCalc en az %5 süperyağ öneriyor; sabun hesaplayıcı da bunun altında uyarır.
| Süperyağ | Zeytinyağı | Hindistan cevizi yağı (76 °F) |
|---|---|---|
| %0 (önerilmez) | 135 g | 183 g |
| %3 (önerilmez) | 131 g | 177,5 g |
| %5 | 128,3 g | 173,9 g |
| %7 | 125,6 g | 170,2 g |
| %10 | 121,5 g | 164,7 g |
Süperyağı %5’ten %0’a indirmek 1.000 g zeytinyağında kostiği yalnızca 7 g kadar artırır. Ama bu, SAP değerindeki sapmayı karşılayan payın tamamen gitmesi demektir; yağınızın değeri ortalamadan biraz düşükse sabun cildi yakabilir.
Su miktarı
Su kostiği çözer ve yağlarla karışabilir hâle getirir. Sabun hesaplayıcıda suyu iki yoldan ayarlarsınız: kostik konsantrasyonuyla ya da yağların yüzdesi olarak. Kostik konsantrasyonu, kostiğin kostik ve su karışımı içindeki payıdır.
Su (g) = kostik × (100 − konsantrasyon) ÷ konsantrasyon
| Kostik konsantrasyonu | 100 g kostiğe su | Su : kostik |
|---|---|---|
| %25 | 300 g | 3 : 1 |
| %28 | 257,1 g | 2,57 : 1 |
| %30 | 233,3 g | 2,33 : 1 |
| %33 | 203 g | 2,03 : 1 |
| %35 | 185,7 g | 1,86 : 1 |
| %38 | 163,2 g | 1,63 : 1 |
| %40 | 150 g | 1,5 : 1 |
Hesaplayıcının varsayılanı %33’tür, yani kostiğin yaklaşık iki katı su. SoapCalc ise yeni başlayanlara suyu yağların %38’i olarak almayı öneriyor. İki yöntem aynı şeyi ayarlar; aşağıdaki örnekte ikisinin farkını görebilirsiniz.
Kalıbınıza ne kadar yağ gerekir?
Sabun tarifleri genellikle yüzdeyle yazılır; böylece her okur tarifi kendi kalıbının alacağı yağa göre ölçekler. Önce kalıbınızın hacmini, sonra toplam yağı bulursunuz.
Kalıbı suyla ölçün
Kalıbı (çok gözlüyse bütün gözlerini) sabunu dökeceğiniz yüksekliğe kadar suyla doldurun ve suyu tartın. 1 g su yaklaşık 1 ml’dir.
Kalıbı kurutun
Suyu döküp kalıbı tamamen kurutun.
Toplam yağı bulun
Hacmi 0,69 ile çarpın. Sonuç, kalıbınıza girecek yağın yaklaşık gramıdır.
Yağları gramlara bölün
Tarifteki her yağın yüzdesini toplam yağla çarpıp 100’e bölün.
Kostiği ve suyu hesaplayın
Gramları sabun hesaplayıcıya yazın ve sonucu ikinci bir hesaplayıcıyla karşılaştırın.
| Kalıp hacmi | Toplam yağ |
|---|---|
| 500 ml | 345 g |
| 720 ml (20 × 6 × 6 cm) | 497 g |
| 1.000 ml | 690 g |
| 1.400 ml (25 × 8 × 7 cm) | 966 g |
| 2.000 ml | 1.380 g |
İç ölçülerden hesaplamak (iç en × iç boy × dolum yüksekliği) eğimli kenarları ve yuvarlatılmış köşeleri hesaba katmaz; su yöntemi daha doğrudur. Hamuru dökmeden önce kalıbın taşmayacağından emin olun.
Örnek hesap: yüzdeyle verilen bir tarif
Aşağıdaki sayılar yalnızca hesabın adımlarını gösterir; bir tarif önerisi değildir ve denenmemiştir.
Kalıbın iç ölçüleri 20 × 6 cm, dolum yüksekliği 6 cm: hacim 720 ml, toplam yağ 720 × 0,69 ≈ 497 g. Yağlar %70 zeytinyağı ve %30 hindistan cevizi yağı: 497 × 0,70 = 347,9 g ve 497 × 0,30 = 149,1 g.
- NaOH, %5 süperyağ: (347,9 × 0,135 + 149,1 × 0,183) × 0,95 = (46,97 + 27,29) × 0,95 ≈ 70,5 g.
- Su, %33 konsantrasyon: 70,5 × 67 ÷ 33 ≈ 143,2 g. Sabun hamuru toplam yaklaşık 711 g olur.
- Su yağların %38’i olarak: 497 × 0,38 ≈ 188,9 g; bu durumda kostik konsantrasyonu 70,5 ÷ (70,5 + 188,9) ≈ %27,2 olur.
- Aynı yağlarla KOH, %90 saflık: (347,9 × 0,190 + 149,1 × 0,257) × 0,95 ÷ 0,9 ≈ 110,2 g KOH; %33 konsantrasyonla yaklaşık 223,8 g su.
Sık yapılan hatalar
- KOH değerini NaOH için kullanmak: KOH sütunuyla bulduğunuz miktarı NaOH olarak tartarsanız yaklaşık 1,4 kat fazla kostik koyarsınız ve sabun cildi yakar.
- Süperyağı %5’in altına indirmek: SAP değerlerindeki sapmayı karşılayan pay kalmaz.
- Yüzdelerin toplamını kontrol etmemek: yağ yüzdelerinin toplamı %100 olmalı. Hesaplayıcı 0,1’lik farkı kabul eder, daha büyük farkta hesap yapmaz ve toplamı gösterir.
- Suyu fazla azaltmak: kostik konsantrasyonu %40’ı geçerse sabunlaşma tamamlanmayabilir.
- Hindistan cevizi yağının türünü karıştırmak: tablodaki değer oda sıcaklığında katılaşan (76 °F, yaklaşık 24 °C) hindistan cevizi yağı içindir; sıvı kalan fraksiyone yağın SAP değeri farklıdır ve listede yoktur.
- Tek hesaplayıcıya güvenmek: yazım hatası ya da yanlış seçilen bir yağ kostiği değiştirir. Tarifi iki ayrı hesaplayıcıda aynı sonucu verene kadar kontrol edin.
Pinterest'e kaydedin
Bu projeyi daha sonra yapmak üzere saklamak isterseniz aşağıdaki dikey görseli Pinterest panonuza kaydedebilirsiniz. Yazının paylaşım düğmelerindeki Pinterest de bu görseli kaydeder.
Sık sorulan sorular
SAP değeri mg KOH olarak verilmiş; tabloya nasıl çeviririm?
Değeri 1.000’e bölün: 190 mg KOH/g, 0,190 g KOH demektir. NaOH değerini bulmak için KOH değerini yaklaşık 1,403’e bölün; bu sayı iki maddenin molekül ağırlıklarının oranıdır (56,1 ÷ 40,0). Zeytinyağında 0,190 ÷ 1,403 ≈ 0,135 g NaOH çıkar.
Tarifimdeki yağ tabloda yok; ne yapmalıyım?
Yağın SAP değerini satıcısından isteyin ya da ürünün teknik bilgisine bakın. Değeri bilmediğiniz bir yağı benzer görünen bir yağın değeriyle hesaplamayın; kostik fazla çıkabilir. Değeri öğrendiğinizde formüle o yağın gramı × SAP olarak ekleyin.
Tarifi yarıya indirirsem kostik de yarıya mı iner?
Evet. Bütün yağlar aynı oranda değişirse kostik ve su da aynı oranda değişir: örnekteki 497 g yağ 70,5 g NaOH istiyorsa yarısı, 248,5 g yağ yaklaşık 35,3 g ister. Küçük partilerde tartı hatası sonucu daha çok etkiler; kostiği 0,1 g hassasiyetli terazide tartın.
Kendi yağlarınızı ve kalıbınızı girip kostiği, suyu ve yağ dökümünü görmek için sabun hesaplayıcıyı kullanın ve sonucu ikinci bir hesaplayıcıyla karşılaştırın. Sabunlarınızı hediye edecekseniz kumaşla hediye paketleme kılavuzumuz ve kavanozda soya mumu projemiz size fikir verebilir. Mum dökecekseniz oranlar için mum, koku ve fitil tablosu kılavuzumuza bakabilirsiniz.
Sirke yalnızca tezgâh için
Sirkeyi yalnızca kostik bulaşmış tezgâhı silerken kullanın. Cildinize kostik sıçradığında ise yalnızca bol su kullanın; sirke sürmeyin.
Kostiğe ayrı kaplar
Kostiği yalnızca bu iş için ayırdığınız, üzerinde adı yazan kaplarda tartın ve karıştırın. Bu kapları mutfakta yemek için kullanmayın.
Hesabı yazdırın
Sabun hesaplayıcının sonucunu yazdırıp çalışma yerinizin yanına koyun. Eldivenle telefona ya da bilgisayara dokunmak zorunda kalmazsınız.
Kaynak: SoapCalc; From Nature With Love; The Nerdy Farm Wife; Soap Deli News; Soap Queen; NIOSH; Hobili
Terimler sözlüğü
Sabunlaşma: Yağın kostikle tepkimeye girip sabuna dönüşmesi.
NaOH (sodyum hidroksit, kostik soda): Katı sabunda kullanılan kostik.
KOH (potasyum hidroksit): Sıvı ve krem sabunda kullanılan kostik.
Süperyağ: Kostikle tepkimeye girmeden sabunda kalan yağ payı.
Kostik konsantrasyonu: Kostiğin, kostik ve su karışımı içindeki yüzdesi.
Soğuk işlem: Yağların kostik çözeltisiyle karıştırılıp dışarıdan pişirilmeden kalıpta sabunlaşmaya bırakıldığı yöntem.
Fraksiyone hindistan cevizi yağı: Oda sıcaklığında sıvı kalan, SAP değeri farklı hindistan cevizi yağı.
Yorumlar
Bu projeyi denediyseniz deneyiminizi ve sorularınızı paylaşın. Yorumlar editör onayından sonra yayınlanır. Kişisel verilerinizin nasıl işlendiğini KVKK aydınlatma metninin yorumlar bölümünde okuyabilirsiniz.
Yorum ekle