Mum Yapımında Oranlar: Mum, Koku ve Fitil Tablosu

Önce güvenlik

• Mumu doğrudan ateşte eritmeyin, benmari usulü eritin. Eriyen mumun başından ayrılmayın ve sıcaklığı termometreyle izleyin.
• Koku yağını açık alevden uzakta ekleyin ve yağın güvenlik bilgi formundaki parlama noktasına bakın.
• Eriyen mum alev alırsa üstüne asla su dökmeyin. Ocağı kapatın, kabın ağzını metal bir kapakla örtün ve soğuyana kadar açmayın. Yangın büyürse evden çıkın ve 112’yi arayın.
• Yanan mumu gözetimsiz bırakmayın. Mumu düz ve ısıya dayanıklı bir zemine koyun; perde, kağıt gibi yanabilecek her şeyle arasında en az 30 cm bırakın. Çocuklar ve evcil hayvanlar mumun yanına ulaşamasın.
• Mumu bir seferde 4 saatten uzun yakmayın.

Mum türlerine göre oranlar

Mum sudan hafif olduğu için bir kabın aldığı suyun gramı kadar mum o kaba sığmaz. Katsayı, kabın her mililitresine kaç gram mum ve koku karışımı girdiğini gösterir. Koku sınırı mumun ağırlığına göre verilir. Koku ekleme sıcaklığı dört türde de aynıdır; dökme sıcaklığı ise türe ve markaya göre değişir.

Tabloyu okurken iki noktaya dikkat edin. Katsayı kaba giren toplam karışımı verir; koku yağı da bu karışımın içindedir. Koku oranı ise mumun gramına göre hesaplanır: %6 koku, 100 g muma 6 g koku yağı demektir.

• Turuncu çubuk: en yüksek koku oranı; çubuğun üstündeki çizgi %6 başlangıç oranıdır.
• Kırmızı üçgen: koku yağını eklediğiniz 85 °C.
• Açık turuncu daireler: fitillerin ilk yakışta oluşturacağı erime havuzları (kaplar ölçekli, havuzlar temsilîdir); kesik çizgi fitillerin bölümlerini ayırır.
• Kapların altındaki turuncu süre: ilk yakışta mumu söndürmeden yakacağınız yaklaşık süre.

Kavanoza ne kadar mum gider?

Önce kabın dolum hacmini bulun: kabı mumun geleceği çizgiye kadar suyla doldurup tartın ya da düz kenarlı bir kapta iç ölçülerden hesaplayın. Sonra hacmi katsayıyla çarpıp karışımı bulun ve karışımı koku oranına göre mum ile koku yağı arasında bölün.

Mum (g) = dolum hacmi (ml) × katsayı ÷ (1 + koku oranı ÷ 100)

Koku yağı, bulduğunuz mumun gramı ile koku oranının çarpımıdır. Toz ya da pul boyayı tartarak ekleyecekseniz onun oranını da paydaya eklersiniz; birkaç damla sıvı boya hesabı değiştirmez.

Her hücrede önce mum, sonra koku yağı yazıyor. Örneğin 300 ml’lik dolum için soya mumundan 243 g mum ve 14,6 g koku yağı tartarsınız: 300 × 0,86 = 258 g karışım, 258 ÷ 1,06 ≈ 243 g mum ve bunun %6’sı, yaklaşık 14,6 g koku yağı. Kavanozun etiketinde ya da satış sayfasında yazan hacim ağzına kadar dolu haline göre verilmiş olabilir; mumu ağzın yaklaşık 1,5 cm altına kadar döktüğünüz için dolum hacmi bundan azdır. Kendi kabınız için mum hesaplayıcıya dolum hacmini ya da kabın iç ölçülerini yazın.

Dolum hacmini ölçmek

1. Dolum çizgisini işaretleyin

   Kabın ağzından yaklaşık 1,5 cm aşağıyı kalemle işaretleyin. Bu boşluk, alevin kabın içinde kalması için bırakılır.

2. Darayı alın

   Boş ve kuru kabı mutfak terazisine koyup sıfırlayın.

3. Suyla doldurun

   Kabı işarete kadar suyla doldurun. Terazide okuduğunuz gram, mililitre olarak dolum hacmidir; 1 g su yaklaşık 1 ml’dir.

4. Kabı kurutun

   Suyu döküp kabı tamamen kurutun; içinde su damlası kalmış bir kaba mum dökmeyin.

Düz kenarlı yuvarlak bir kavanozda hacmi hesapla da bulabilirsiniz: 3,14 × (iç çap ÷ 2)² × (iç yükseklik − 1,5). İç çapı 7 cm, iç yüksekliği 8 cm olan bir kavanoz 3,14 × 3,5² × 6,5 ≈ 250 ml alır.

Koku oranı ve koku ekleme sırası

Başlangıç için %6 iyi bir orandır. Kokuyu daha belirgin isterseniz mumun sınırını aşmadan artırabilirsiniz: soya, kokos-soya ve parafinde en çok %10, balmumunda %6. Sınırın üstündeki koku yağını mum tutamayabilir: yağ yüzeye sızabilir, is yapabilir ve alevi büyütebilir.

Kokuyu ne zaman eklediğiniz de oran kadar önemlidir. Mumu benmaride, termometreyle izleyerek 85 °C’ye kadar ısıtın; potu ocaktan alıp tarttığınız koku yağını ekleyin ve yaklaşık 2 dakika yavaşça karıştırın. Soğumaya başlamış muma eklenen koku mumla iyi kaynaşmayabilir. Ardından mumu ara ara karıştırarak tablodaki dökme sıcaklığına kadar soğutup dökün. Yakmadan önce dinlendirin: CandleScience, kokunun mumla kaynaşması için türe göre 5 gün ile 2 hafta arası beklemeyi öneriyor. Fitili yapıştırmaktan yüzeyi düzeltmeye kadar bütün döküm adımlarını kavanozda soya mumu yapımı yazımızda bulabilirsiniz.

Fitil sayısı ve ilk yakış süresi

Fitilin boyutunu mumun türü, kabın çapı, koku oranı ve boya birlikte belirler; doğru boyutu fitil üreticisinin tablosundan seçersiniz. Mum hesaplayıcının kuralları ise kaç fitil kullanacağınızı ve her fitili hangi genişliğe göre seçeceğinizi gösterir.

Mum hesaplayıcı 10,8 cm’ye kadar tek fitil önerir; 9–10,8 cm arasındaki kaplarda iki fitili de olası sayar. Daha geniş kaplarda çap fitil sayısına bölünür ve her fitil kendi bölümüne göre seçilir: 15 cm’lik bir kapta iki fitilin her biri 7,5 cm’lik bir kaba göre seçilir. Dikdörtgen kaplarda fitiller uzun kenar boyunca dizilir; kısa kenar 21,6 cm’yi aşarsa bir sıra daha eklenir.

Deneme yakışından önce mumu en az 24 saat dinlendirip fitili 6 mm’ye kısaltın, sonra 3–4 saat yakın. Yakışın sonunda iki şeye bakın: erime havuzu kenara 6 mm’den daha yakına gelmiş olmalı, alevin boyu da 2,5 ile 5 cm arasında kalmalı. Havuz kenara varmadıysa sonraki dökümde fitili bir boy büyütün; alev uzun ve isliyse bir boy küçültün. Kokuyu %6’dan fazla koyduysanız ya da koyu renk boya kullandıysanız işe bir boy büyük fitille başlayın.

Kalıp (sütun) mumunda farklar

Silikon kalıbın hacmi de suyla tartılarak bulunur ve aynı katsayılar kullanılır. Fark yakarken ortaya çıkar: kalıptan çıkıp kendi başına duran bir mumda erime havuzu kenara kadar genişlerse mum dışarı akar. Kenarda yaklaşık 6 mm’lik bir duvar kalmalı. Bu yüzden kalıp için kap mumu değil, sütun ya da kalıp için üretilmiş mum seçin ve mumu ısıya dayanıklı bir tabakta yakın.

Dört örnek hesap

Altı parafin kavanoz, %8 koku

Her kavanoz dolum çizgisine kadar 250 ml alıyor. Parafinle 250 × 0,9 = 225 g karışım gider; 225 ÷ 1,08 ≈ 208 g mum ve bunun %8’i, yaklaşık 16,7 g koku yağı. Altı kavanoz için yaklaşık 1.250 g mum ve 100 g koku yağı hazırlayın. %8, parafinin %10’luk sınırının altındadır.

İki balmumu sütun mumu

Silikon kalıp suyla tartıldığında 150 ml alıyor, kalıbın çapı 6 cm. Balmumuyla 150 × 0,95 = 142,5 g karışım; %6 kokuyla 142,5 ÷ 1,06 ≈ 134 g mum ve yaklaşık 8,1 g koku yağı. İki mum için yaklaşık 269 g mum ve 16,1 g koku yağı gerekir. 6 cm çap için tek fitil yeter; yakarken kenarda yaklaşık 6 mm’lik duvar bırakın.

Elimdeki 2 kg soya mumu kaç kavanoza yeter?

Kavanozların dolum hacmi 250 ml, koku %6. Bir kavanoza yaklaşık 202,8 g mum girer; 2.000 ÷ 202,8 = 9,9, yani 9 kavanoz. Dokuz kavanoz için yaklaşık 1.825 g mum eritip yaklaşık 110 g koku yağı eklersiniz; yaklaşık 175 g mum artar. Artan mumu kokusuz saklayıp bir sonraki dökümünüzde kullanabilirsiniz.

Dikdörtgen kap, iki fitil

İç ölçüsü 20 × 10 cm, iç yüksekliği 6 cm; üstte 1,5 cm boşluk. Dolum hacmi 20 × 10 × 4,5 = 900 ml. Kokos-soya mumuyla 900 × 0,86 = 774 g karışım; %8 kokuyla 774 ÷ 1,08 ≈ 717 g mum ve yaklaşık 57,3 g koku yağı. Uzun kenar 10,8 cm’den geniş olduğu için iki fitil uzun kenar boyunca dizilir; her biri 20 ÷ 2 = 10 cm’lik bölüme göre seçilir ve ilk yakış yaklaşık 4 saat sürer.

Sık yapılan hatalar

• Su gramını mum gramı saymak: 300 ml su alan bir kaba 300 g mum girmez; soya mumunda karışım yaklaşık 258 g’dır.
• Kokuyu karışımın üstüne eklemek: kaba giren 258 g karışımın tamamını mum sayıp üstüne %6 koku eklerseniz yaklaşık 273 g karışım hazırlarsınız, yani kaba sığandan yaklaşık 15 g fazla; fazlası ya potta kalır ya da dolum çizgisini aşıp üstteki boşluğu daraltır. Doğrusu 243 g mum ve 14,6 g koku yağıdır.
• Kokuyu hacme göre ölçmek: koku oranı ağırlıkla hesaplanır; koku yağını mililitreyle değil, terazide tartın.
• Kap mumunu kalıba dökmek: kap mumları daha düşük sıcaklıkta erir: CandleScience’ın örneğinde kap için üretilen soya mumu 45–48 °C’de, sütun soyası 57 °C’de erir. Kalıp için sütun ya da kalıp mumu seçin.
• İlk yakışı erken bitirmek: erime havuzu kenara ulaşmadan söndürülen mum ortadan çukurlaşarak yanar.
• Tam ölçüde eritmek: mum soğurken çeker ve yüzeyde çukur kalabilir; yüzeyi düzeltmek için biraz fazla eritip bir kısmını ayırın.

Pinterest'e kaydedin

Bu projeyi daha sonra yapmak üzere saklamak isterseniz aşağıdaki dikey görseli Pinterest panonuza kaydedebilirsiniz. Yazının paylaşım düğmelerindeki Pinterest de bu görseli kaydeder.

Sık sorulan sorular

Kavanozun üzerinde 300 ml yazıyor; hesaba bunu mu yazmalıyım?

Hayır, dolum hacmini kendiniz ölçün. Kavanozun etiketindeki hacim ağzına kadar dolu haline göre verilmiş olabilir; siz ise mumu ağzın yaklaşık 1,5 cm altına kadar dökersiniz. Kabı işarete kadar suyla doldurup tartın: örneğin 260 g su aldıysa dolum hacmi 260 ml’dir.

Soya yerine parafin ya da balmumu kullanırsam aynı kaba daha çok mu mum gider?

Evet, biraz daha fazla. Katsayılar farklı olduğu için 300 ml’lik bir dolumda %6 kokuyla soya mumundan 243 g, parafinden 255 g, balmumundan 269 g gerekir. Mum türünü değiştirdiğinizde koku sınırına ve dökme sıcaklığına da yeniden bakın: balmumunda koku en çok %6’dır.

Fitili bir boy büyük mü, küçük mü seçmeliyim?

Önce fitil üreticisinin tablosunda kabınızın çapına ve mum türünüze karşılık gelen boyu seçin. Koku oranı %6’yı aşıyorsa ya da boya koyuysa bir boy büyüğünü deneyin. Deneme yakışında havuz 4 saatte kenara ulaşmıyorsa fitili büyütün; alev 5 cm’yi geçiyor ya da is yapıyorsa küçültün.

Kendi kabınızın ölçüsünü, mum türünü ve koku oranını girip mumu, koku yağını ve fitil önerisini birlikte görmek için mum hesaplayıcıyı kullanın. Mumunuzu koyacağınız bir mumluk isterseniz, içine cam kapta çay mumu ya da pilli mum konan kilden mumluk ve minik vazo projemize göz atabilirsiniz. Sabun da yapmak isterseniz sabun yağlarının SAP değerleri kılavuzumuz kostik ve su hesabını anlatıyor.