Kasnakta Yuvarlak Dokuma Duvar Süsü Nasıl Yapılır?

Halka planı

Şema dokumanın merkezden dışa bütün halkalarını, renklerini ve yarıçaplarını gösterir. Halkalar merkezden cetvelle ölçülen yarıçapa göre dokunur; tablodaki tur sayıları yaklaşıktır.

• 1–7: halkalar merkezden dışa doğru sırayla dokunur; 3. halka sumak, ötekiler düz dokumadır.
• S: alt yaydaki 9 Gördes düğümü; 7. halkanın içinde iki sıra hâlinde atılır.
• Boş teller: 11,5 cm'den kasnağa kadar dokunmadan kalan kısım.
• Tablo: yarıçap, yaklaşık tur sayısı ve her halkanın ipi; miktarlarda uç ve kesim payı vardır.

Çözgüyü kurun

Çözgü kasnağın iç halkasına, merkezden geçen 15 çapraz turla sarılır; her tur iki tel verir. Düz dokumada atkının her turda kendiliğinden bir alttan bir üstten devam edebilmesi için tel sayısı tek olmalıdır; bu yüzden üste 31. tel eklenir.

• Numaralar: iç halkadaki 30 işaret; 1 numara altın hemen solundadır ve numaralar saat yönünde artar.
• Renkli oklar: ilk üç çapraz tur; kesikli yaylar ipin halkanın etrafından bir sonraki işarete geçişidir.
• Mor çizgi: 31. tel; üstte 15 ile 16'nın arasına bağlanır, merkezde düğümlenir.
• Sağdaki şeritler: tek sayıda telde ikinci tur birincinin tersinden geçer; çift sayıda aynı yerden geçer ve atkılar birbirine kilitlenmez.

1. Kasnağı ayırın

   Vidayı gevşetip dış halkayı çıkarın. Çözgüyü yalnız iç halkaya saracaksınız; dış halka en sonda takılır.

2. İşaretleri yapın

   Kağıt bir şeridi iç halkanın dış yüzüne sarıp çevresini ölçün ve 30'a bölün; örneğin 80 cm'lik çevrede işaretler arası yaklaşık 2,7 cm olur. Halkayı bu aralıkla kurşun kalemle işaretleyip şemadaki gibi numaralayın. Karşılıklı işaretler (1 ile 16, 2 ile 17 …) çapın iki ucuna gelmelidir.

3. Çapraz sarın

   Çözgü ipini 1 numaralı işarete bağlayın. İpi halkanın ortasından geçirip karşıdaki 16'ya götürün, halkanın etrafından dolayarak 17'ye geçin; 17'den ortadan 2'ye, 2'den halkanın etrafından 3'e, 3'ten 18'e devam edin. Her turda gerginliği aynı tutun. 15. tur 15'ten 30'a gider; ipi 30'a bağlayın.

4. Ek teli bağlayın

   Çözgü ipinden 35 cm kesin. Bir ucunu üstte, 15 ile 16'nın tam ortasına bağlayın; öbür ucunu merkeze götürüp çaprazlanan tellerin altından geçirin ve demetin etrafında sıkıca düğümleyin. Bu tel de ötekiler kadar gergin olmalı.

5. Merkezi bağlayın

   A renginden 1,6 m kesip iğneye geçirin. Merkezde tellerin üstünden ve altından sekiz çizer gibi 3–4 kez dolayıp sıkın; teller merkezde toplanır ve kaymaz. Aynı iple dokumaya geçin.

Merkez ve iç halkalar

Atkı merkezden başlayıp spiral çizerek dışa doğru ilerler ve tel sayısı tek olduğu için her turda kendiliğinden bir alttan bir üstten devam eder. Turdan tura geçerken yön değiştirmeyin.

1. Düz dokuma

   Merkezi bağlayan iple, saat yönünde, telleri bir alttan bir üstten geçerek dokuyun. İlk turlar sıkışık olur: atkıyı tellerin arasından iğneyle tek tek geçirin ve merkeze doğru iterek yerleştirin.

2. Sıkıştırın ve kemer bırakın

   Her turdan sonra atkıyı parmağınızla ya da çatalla merkeze doğru bastırın. Atkıyı gergin çekmeyin; teller arasında hafifçe kavisli bırakın. Gergin atkı telleri içeri çeker ve dokuma çanak gibi kalkar.

3. Birinci halka

   Yarıçap 2,5 cm olana kadar A rengiyle dokuyun (yaklaşık 6 tur). Cetveli merkeze koyup ölçün.

4. Renk değiştirin

   Eski ipin ucunu bir telin arkasında bırakın. Yeni rengi eski ipin bittiği aralıktan aynı alttan-üstten sırayla başlatın ve ilk iki teli eski iple üst üste geçirin. Uçlar arkada kalır, en sonda gizlenir.

5. İkinci halka

   B rengiyle yarıçap 4 cm olana kadar dokuyun (yaklaşık 6 tur).

Sumak halkası

Sumak, atkının çözgüye dolanarak ilerlediği ve yüzeyde örgüye benzeyen kabarık bir çizgi bırakan tekniktir. İki tur ters yönlerde dolanınca balık sırtı görünümü oluşur.

1. İpi hazırlayın

   Her sumak turu için C renginden 3 m kesin, ikiye katlayıp iki ucunu birlikte iğneye geçirin; iğnede 1,5 m'lik iki kat ip olur. Arkada 10 cm uç bırakarak başlayın.

2. Birinci sumak turu

   Saat yönünde, iğneyi önden 2 tel ileri götürün, sonra 1 tel geri dönüp telin arkasından dolayın ve iki telin arasından öne çıkın. Tur boyunca böyle 2 ileri 1 geri ilerleyin; dolamaları aynı gerginlikte tutup merkeze doğru bastırın.

3. İkinci sumak turu

   Yeni bir parçayla bu kez saatin tersi yönünde aynı şekilde dolayın; eğimler ters döner. Uçları arkada bırakın. Sumak halkası yaklaşık 0,8 cm genişliğinde olur.

Dış halkalar

1. Dördüncü halka

   A rengiyle düz dokumaya dönün ve yarıçap 6,5 cm olana kadar dokuyun (yaklaşık 7 tur). İlk turda atkıyı sumağın dibine iyice bastırın.

2. Beşinci halka

   D rengiyle 8,5 cm'ye kadar dokuyun (yaklaşık 8 tur). Teller dışa doğru açıldıkça atkıya daha fazla kemer bırakın.

3. Altıncı halka

   B rengiyle 10 cm'ye kadar dokuyun (yaklaşık 6 tur). Bu halkanın dış kenarı, saçak düğümlerinin dayanacağı çizgidir.

Gördes düğümlü saçak

Gördes düğümü, Anadolu halılarında kullanılan simetrik hav düğümüdür ve her düğüm iki çözgü telini sarar. Bu süste düğümler yalnız alt yaya atılır ve uçları dışa, kasnağa doğru çekilir; böylece havlar aşağı sarkar.

• Gördes düğümü: önce üç parça iki telin önüne yatırılır, sonra uçlar tellerin arkasından dolanıp aradan öne çıkar, en son birlikte dışa çekilir. Soluk kısımlar ipin tellerin arkasından geçen bölümüdür.
• Alt yay: düz açılmış görünüş; üst taraf merkez yönü, alt taraf kasnaktır. 1. sırada 5, 2. sırada 4 düğüm vardır.
• Sumak: düz çizgi önden 2 tel ileri, kesikli çizgi arkadan 1 tel geri; 2. tur ters yöndedir.

1. Hav ipini kesin

   C rengini 17 cm genişliğindeki kartonun etrafına sarın ve bir kenardan kesin; 34 cm'lik parçalar elde edersiniz. 27 parça gerekir: 9 düğüm × 3 kat. Ortadaki düğümlerin havları daha uzun kalır; hepsi en sonda aynı çizgide kesilir.

2. Birinci sıra

   Üç parçayı bir arada tutun ve ortalarını tel 26 ile 27'nin önüne yatırın. Sol ucu sol telin, sağ ucu sağ telin arkasından dolayıp iki telin arasından öne çıkarın ve uçları birlikte dışa çekin; düğüm 6. halkanın kenarına otursun. Aynı şekilde 28–29, 30–1, 2–3 ve 4–5 çiftlerine düğüm atın.

3. Düğümleri kilitleyin

   Havları yukarı, merkeze doğru katlayıp yolunuzdan çekin ve A rengiyle bütün tur boyunca 2 tur düz dokuyun.

4. İkinci sıra

   İkinci sırayı şaşırtmalı atın: 27–28, 29–30, 1–2 ve 3–4 çiftlerine birer düğüm. Böylece havlar arasında boşluk kalmaz.

5. Yedinci halka

   Havları yine yukarı katlayın ve A rengiyle dokuyun; yarıçapı düğüm olmayan üst yarıda ölçün ve 11,5 cm'de bitirin (düğüm sıraları arasındaki 2 turla birlikte yaklaşık 6 tur). Kasnağa kadar yaklaşık 1 cm tel boş kalır. Düğüm sıraları alt yayı biraz kalınlaştırır; altta dokuma kasnağa 0,5 cm'den fazla yaklaşırsa daha erken bitirin, aradaki fark havların altında kalır.

Bitirme ve asma

1. Uçları gizleyin

   Arkadaki atkı uçlarını yün iğnesiyle kendi halkalarının içinden 3–4 cm geçirip kesin. Merkezdeki düğüm arka yüzde kalır.

2. Dış halkayı takın

   Dış halkanın vidasını iyice gevşetin ve iç halkanın üstüne geçirin; vida üstte, 31. telin hemen üstünde kalsın. Teller kaymayacak şekilde vidayı sıkın.

3. Saçağı kesin

   Havları tarakla aşağı tarayın. Süsü düz bir masaya yatırın ve saçağı merkezden 21,5 cm aşağıda, yani kasnağın yaklaşık 8 cm altında, cetveli kılavuz alarak tek seferde düz kesin.

4. Asın

   Kurdeleyi ya da ipi vidanın etrafından geçirip düğümleyin ve süsü bir çiviye asın.

Pinterest'e kaydedin

Bu projeyi daha sonra yapmak üzere saklamak isterseniz aşağıdaki dikey görseli Pinterest panonuza kaydedebilirsiniz. Yazının paylaşım düğmelerindeki Pinterest de bu görseli kaydeder.

Sık sorulan sorular

Neden tek sayıda çözgü teli gerekiyor?

Atkı merkezden dışa tek bir spiral hâlinde dokunur. Tel sayısı tek olduğunda atkı bir turu bitirip ilk tele döndüğünde bu telin bir önceki turda geçtiği yüzünün tersinden geçer; böylece her tur kendiliğinden bir alttan bir üstten devam eder. Çift sayıda telde ikinci tur birincinin aynı yerlerinden geçer ve atkılar birbirine kilitlenmez. Kasnağa çapraz sarılan çözgü her zaman çift sayıda tel verdiği için bir tel ayrıca eklenir.

Farklı boyda bir kasnak kullanabilir miyim?

Evet. Kasnağın kenarında teller arası yaklaşık 2,5 cm olacak kadar tel kurun ve sayıyı tek tutun: 20 cm kasnak için 12 çapraz tur ve 1 ek tel, yani 25 tel; 30 cm kasnak için 18 çapraz tur ve 1 ek tel, yani 37 tel. Halka yarıçaplarını kasnak çapıyla aynı oranda değiştirin (20 cm için 0,8, 30 cm için 1,2 ile çarpın). İp alanla birlikte artar: 20 cm kasnakta yaklaşık 0,64, 30 cm kasnakta yaklaşık 1,44 katı gerekir. Gördes düğümlerini yine alt yaydaki tel çiftlerine dağıtın.

Dokuma çanak gibi kalkıyor ya da dalgalanıyor, ne yapmalıyım?

Dokuma kalkıyorsa atkıyı fazla gergin çekiyorsunuz ve teller içeri toplanıyor: atkıya her turda daha fazla kemer bırakın, gerekirse son turları söküp yeniden dokuyun. Dokuma dalgalanıyorsa atkı fazla bol kalmıştır; daha az kavis bırakıp daha sıkı bastırın. Halkaların yarıçapını sık sık ölçmek iki sorunu da erken fark etmenizi sağlar.

Gördes düğümü ve sumakla dikdörtgen bir iş isterseniz çerçeve tezgahta Gördes düğümlü duvar dokumasına, küçük ve hızlı bir proje için basamak desenli dokuma bardak altlığına göz atın. Bitmiş süs, dekorasyon köşenizde bir duvar süsü olarak kullanılabilir. Küçük kasnaklarla bir yılbaşı süsü yapmak isterseniz kasnakta yılbaşı süsü nakışı kalıplarımıza bakın.