Kırık Seramikten Mozaik Bardak Altlığı Yapımı

Desen şemaları ve ölçüler

İki desen de 10 × 10 cm'lik bir fayansın üstüne, kenardan 3 mm içeride kalacak şekilde dizilir. Şema gerçek ölçülerle orantılı çizildi; ekranda gerçek boyda görünmeyeceği için kuru dizimde ölçüleri cetvelle kağıda çizin.

• Desen A, çerçeveli serbest dizim: kenarda 4 köşe parçası (15 × 15 mm) ve 12 kenar parçası (18 × 15 mm, dış kenarı düz); ortadaki yaklaşık 59 × 59 mm'lik alanda 15–25 mm'lik 10–12 serbest parça. Derz 2,5 mm. Ortaya desenli bir tabak parçası koyabilirsiniz.
• Desen B, dama: 4 × 4 kare, her biri 22 × 22 mm; iki renk sırayla, her renkten 8 kare. Derz 2 mm.
• Ölçü hesabı: Desen B'de 4 kare × 22 mm + 3 derz × 2 mm + 2 kenar payı × 3 mm = 100 mm. Desen A'nın kenar sırasında 15 + 3 × 18 + 15 mm parça ve 4 × 2,5 mm derz 94 mm eder; kenar paylarıyla 100 mm.
• Dört altlık için: Desen A'da 16 köşe, 48 kenar ve yaklaşık 40–48 serbest parça; Desen B'de her renkten 32 kare.

Tabanı ve parçaları hazırlama

Taban olarak sırlı bir duvar fayansı kullanıyoruz: sert olduğu için derz çatlamaz, sıcağa ve neme dayanır. Çimento esaslı yapıştırıcı, fayansın sırsız ve pürüzlü arka yüzünü parlak sırlı yüzünden çok daha iyi tutar; bu yüzden parçaları arka yüze diziyor, sırlı yüzü alta çeviriyoruz. Tabak parçalarının alt yüzü de çoğu zaman sırlıdır; bu yüzden porselen ve sırlı yüzeyler için yapılmış geliştirilmiş (C2 sınıfı) bir yapıştırıcı seçin.

1. Fayansı hazırlayın

   Fayansın arka yüzündeki tozu kuru bir fırçayla alın. Kenarlardan 3 mm içeriye kurşun kalemle bir çizgi çekin; parçalar bu çizginin içinde kalacak.

2. Tabakları yıkayın

   Tabakları sabunlu suyla yıkayıp iyice kurulayın; yağ ve toz yapıştırıcının tutmasını zayıflatır.

3. Havluya sarıp kırın

   Koruyucu gözlüğünüzü ve iş eldiveninizi takın. Tabağı eski bir havluya sarın ya da bez torbaya koyun, sert bir zeminde çekiçle ortasına hafifçe vurun. Birkaç büyük parça yeter; küçük parçaları kerpetenle keseceksiniz.

4. Düz parçaları ayırın

   Tabağın kavisli kenarını ve alttaki taban halkasını ayırın; yalnızca düz orta kısmı kullanın. Kavisli parçalar altlığın üst yüzünü dalgalandırır ve kupa sallanır.

5. Kerpetenle şekil verin

   Kerpetenin ağzını parçanın kenarına 2–3 mm geçirin ve sıkın; çatlak, ağzın baktığı yöne doğru ilerler. Kare ve kenar parçalarını önce şeritler hâlinde, sonra boylarına kesin. Kenarda sivri bir uç kalırsa kerpetenle küçük ısırıklar alarak düzeltin. Kesimi bir kutunun içinde yapın.

6. Kalınlığı kontrol edin

   Aynı altlıkta kalınlıkları birbirine yakın parçalar kullanın; aralarındaki fark 1 mm'yi geçmesin. Tabak ve fayans kırıklarını aynı altlıkta karıştırmayın.

Kuru dizim ve yapıştırma

1. Kuru dizin

   Kağıda 10 × 10 cm'lik bir kare çizin ve parçaları şemadaki gibi, derzleri 2–3 mm bırakarak üstüne dizin. Desenli ya da sırlı yüz üstte olsun, kırık kenarlar derze baksın.

2. Yapıştırıcıyı karıştırın

   Kauçuk eldiveninizi takın. Bir altlık için yaklaşık 30 g (yaklaşık 2 yemek kaşığı) tozu paketteki oranda suyla, diş macunu kıvamına gelene kadar karıştırın.

3. İnce bir kat sürün

   Yapıştırıcıyı fayansın dörtte birine, çizginin içinde kalarak yaklaşık 2 mm kalınlıkta sürün. Çok kalın sürerseniz derzlere taşar.

4. Parçaları bastırın

   Parçaları kuru dizimdeki yerlerine, hafifçe çevirerek bastırın. Önce köşe ve kenar parçalarını, sonra içtekileri yerleştirin; dörtte bir bitince sonraki bölüme geçin.

5. Derzleri temizleyin

   Derzlere taşan yapıştırıcıyı kürdanla alın; derz dolgusunun girebilmesi için derzlerin en az yarısı boş kalmalı. Parçaların üstüne bulaşanı nemli bezle silin.

6. Düzlüğü kontrol edin ve bekletin

   Bir cetveli parçaların üstünde farklı yönlerde gezdirin; yüksek kalan parçayı bastırın. Altlığı paketteki süre kadar, çoğu üründe en az 24 saat bekletin.

Derz dolgusu

Derz dolgusu parçaların arasını ve 3 mm'lik kenar payını doldurur, parçaları yerinde tutar. Aşağıdaki kesit katmanları ve derzin ne kadar dolması gerektiğini gösteriyor.

1. Karıştırın

   Bir altlık için yaklaşık 40 g derz tozunu paketteki oranda suyla karıştırın; çoğu üründe 100 g toza yaklaşık 30–35 ml su gider. Kıvam yumuşak bir macun gibi olmalı.

2. Dinlendirin

   Harcı paketteki süre kadar, genellikle 5–10 dakika dinlendirin ve bir kez daha karıştırın.

3. Derzlere bastırın

   Harcı lastik malayla, plastik kartla ya da eldivenli parmaklarınızla altlığın üstüne yayın ve çapraz hareketlerle derzlere bastırın. Kenar payını da doldurun; isterseniz fayansın kenarlarını da ince bir katla sıvayın.

4. Fazlasını sıyırın

   Malayı ya da kartı dik tutup çapraz hareketlerle yüzeydeki fazla harcı alın.

5. Süngerle silin

   Harcın yüzeyi matlaşınca (çoğu üründe 10–20 dakika sonra) iyice sıkılmış nemli süngerle çapraz silin; süngeri sık sık çalkalayın. Derz, parçaların üst yüzüyle aynı hizada ya da en çok 1 mm aşağıda kalsın; kenarları hafif eğimle bitirin.

6. Kalan tozu alın

   Yaklaşık 1 saat sonra parçaların üstündeki ince derz tozunu kuru, pamuklu bir bezle silin. Altlığı en az 24 saat suya değdirmeden bekletin.

Koruma ve keçe

1. Derz koruyucu sürün

   Derz dolgusu tamamen kuruduktan sonra derzlere ince bir fırçayla derz koruyucu sürün. Ne zaman sürüleceği ürüne göre değişir; paketindeki süreye uyun, süre yazmıyorsa en az 3 gün bekleyin. Parçalara bulaşan koruyucuyu hemen silin.

2. Kenarları kontrol edin

   Parmak uçlarınızla yüzeyi ve kenarları yoklayın. Keskin kalan bir kenarı ıslak 120 kum su zımparasıyla hafifçe köreltin.

3. Keçeleri yapıştırın

   Altlığı ters çevirin ve fayansın sırlı yüzünün dört köşesine birer keçe ped yapıştırın. Keçe masayı çizilmekten korur ve altlığın sallanmasını önler.

Sık sorulan sorular

Fayans yerine MDF ya da mantar kullanabilir miyim?

Önermiyoruz. MDF, derz dolgusunun ve silme süngerinin suyuyla şişebilir; her yüzü vernikle kapatılmadan kullanılmamalı. Mantar ise esnektir: altlık bükülünce derz çatlar ve parçalar kalkar. Fayans sert, ısıya ve neme dayanıklıdır; tadilattan artan bir fayans da iş görür.

Farklı boyda bir altlık için ölçüleri nasıl hesaplarım?

Dama deseninde kare ölçüsü = (fayans kenarı − 2 × kenar payı − (kare sayısı − 1) × derz) ÷ kare sayısı. 10 cm'lik fayansta 4 kare için (100 − 6 − 6) ÷ 4 = 22 mm; 15 cm'lik fayansta 6 kare için (150 − 6 − 10) ÷ 6 ≈ 22,3 mm; 20 cm'lik fayansta 8 kare için (200 − 6 − 14) ÷ 8 = 22,5 mm. Derz dolgusu ölçüyle artar: 10 × 10 cm için yaklaşık 40 g, 15 × 15 cm için yaklaşık 80 g, 20 × 20 cm için yaklaşık 130 g toz (karıştırma ve silme payı dahil).

Sıcak kupa koyabilir miyim, nasıl temizlerim?

Evet. Seramik parçalar, fayans ve çimento esaslı derz sıcak bir kupaya dayanır; ocaktan yeni alınmış demlik, cezve ya da tencere için ise nihale kullanın. Altlığı nemli bezle silip kurulayın; bulaşık makinesine koymayın, suda bekletmeyin. Derz koruyucu, kahve ve çay lekesinin derze işlemesini azaltır.

Kırık seramikle mozaiğe bir örnek

Kırık seramik parçalarıyla yapılan mozaik yalnızca küçük işlerde değil, bank ve duvar gibi büyük yüzeylerde de aynı mantıkla uygulanır: parçalar dizilir, aralar derzle doldurulur.

Örnek görsel: Barselona'daki Park Güell'de kırık seramik parçalarıyla kaplanmış bir bankın ayrıntısı. Fotoğraf (küçültüldü, kırpıldı): Danbu14, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Başka bardak altlığı fikirleri için basamak desenli dokuma bardak altlığı, asanoha desenli sashiko bardak altlığı ve EVA kağıdından çiçek bardak altlığı projelerimize bakabilirsiniz. Evdeki boş şişeleri mermer desenli cam şişe boyama ile süs eşyasına çevirebilirsiniz.