Suda Sümbül Yetiştirme: Cam ve Çakıl Yöntemi

Cam ve çakıl yöntemi

Şema iki yöntemi yan yana gösterir: tek soğan için sümbül camı, birkaç soğan için çakıllı kap. İkisinde de kural aynıdır: su soğanın tabanının hemen altında durur, soğana değmez.

• Sümbül camı: soğan, sivri ucu yukarıda, camın üstteki çanağına oturur; cam boynuna kadar suyla doldurulur.
• Su seviyesi: soğanın tabanının hemen altı. Su soğana değerse taban yumuşar ve soğan çürür.
• Kökler: kök tablasından suya doğru uzanır; soğan nemi köklerden alır.
• Çakıllı kap: en az yaklaşık 10 cm derin, deliksiz cam kap; soğanlar birbirine değmez, çakıl soğanların alt kısmını sarar.
• Filiz: 4–5 cm olunca soğan ışığa alınır.
• Güvenlik: soğanı eldivenle tutun, kabı etiketleyin, çocuklardan ve evcil hayvanlardan uzak tutun.

Soğanı seçin

1. Hazırlanmış mı, normal mi?

   Paketinde “hazırlanmış” ya da “önceden soğuklanmış” yazan soğanlar üreticide soğukta bekletilmiştir; serin ve karanlık dönemleri yaklaşık 8–10 haftadır. Normal soğanın 12–15 hafta soğuk görmesi gerekir. Paket notu yoksa satıcıya sorun.

2. Sağlam soğan seçin

   Soğan iri, sert ve elinizde dolgun olmalı. Yumuşak, küflü ya da kök tablası çürümüş soğanı almayın. Camın çanağına tam oturacak, çanaktan biraz küçük bir soğan seçin.

3. Eldiven takın

   Sümbül soğanının kabuğu bazı kişilerde ciltte kaşıntı ve kızarıklık yapar. Soğanı eldivenle tutun, sonra ellerinizi yıkayın ve gözünüze dokunmayın.

Camı ve çakıllı kabı hazırlayın

1. Camı doldurun

   Sümbül camını boynuna kadar oda sıcaklığında suyla doldurun.

2. Soğanı oturtun

   Soğanı kök tablası (köklerin çıkacağı düz alt kısım) aşağıda, sivri ucu yukarıda kalacak biçimde camın çanağına koyun.

3. Su seviyesini ayarlayın

   Su, soğanın tabanının hemen altında durmalı, soğana değmemeli. Fazla suyu dökün; kökler suya doğru kendileri uzanır.

4. Çakıllı kabı hazırlayın

   Kabın dibine yaklaşık 5–8 cm yıkanmış çakıl serin. Soğanları birbirine değmeyecek aralıkla dizin ve alt kısımlarını sarana kadar çakıl ekleyin. Suyu, seviyesi soğanların tabanının hemen altına gelene kadar dökün; camın yanından bakarak kontrol edin.

5. Etiketleyin

   Kabın üstüne başlama tarihini ve “Sümbül soğanı, yenmez” notunu yazın.

Serin ve karanlık dönem: hafta hafta

Takvim, kasımın ilk haftasında kurulan hazırlanmış bir soğanı izler. Normal soğanda serin dönem 12–15 haftaya uzar; çiçek yaklaşık şubat sonu ile mart ortası arasında açar.

• Hafta 1 (1–7 kasım): cam kurulur, serin ve karanlık bir yere alınır.
• Serin ve karanlık dönem: yaklaşık 5–9 °C; hazırlanmış soğanda 8–10 hafta. Kökler camı doldurur, filiz çıkar.
• Işığa alma: filiz 4–5 cm olunca; kasım başında başlanırsa yaklaşık 27 aralık – 10 ocak.
• Aydınlık: önce birkaç gün serin ve loş bir oda, yapraklar yeşerince pencere önü.
• Çiçek: ışığa alındıktan yaklaşık 18–22 gün sonra; yaklaşık 14 ocak – 1 şubat.
• Normal soğan: soğukta 12–15 hafta, sonra pencere önünde yaklaşık 4 hafta; çiçek yaklaşık 21 şubat – 14 mart.

1. Serin ve karanlık bir yer bulun

   Isıtılmayan bir oda, kiler, garaj ya da donma tehlikesi olmayan kapalı bir balkon dolabı uygundur. Sıcaklık yaklaşık 5–9 °C olmalı; RHS ideal sıcaklığı 9 °C olarak verir. Soğan donmamalı. Yeterince serin olmayan yerde ya da kısa süren soğukta çiçek sapı kısa ve zayıf kalır.

2. Karartın

   Camın üstüne siyah naylon torba ya da koyu kağıttan bir külah geçirin ya da camı ters çevrilmiş bir karton kutunun altına koyun. Kökler karanlıkta gelişir.

3. Haftada bir bakın

   Suyu haftada bir kontrol edin ve eksileni tamamlayın. Seviye soğanın tabanının hemen altında kalsın; kökler suya uzandıktan sonra seviyenin biraz düşmesi sorun değildir, yeter ki kök uçları suda kalsın.

4. Filizi ölçün

   Kökler camı doldurup filiz 4–5 cm olunca soğan ışığa hazırdır. Erken çıkarmak en sık yapılan hatadır: çiçek sapı kısa kalır.

Işığa alma ve çiçek bakımı

1. Önce serin ve loş bir oda

   Soğanı karanlıktan çıkarınca birkaç gün parlak ışıktan uzak, serin bir odada tutun. Soluk sarı filiz yeşillenir.

2. Sonra pencere önü

   Yapraklar yeşerince camı aydınlık bir pencere önüne alın. Kalorifer peteğinin üstünden ve sıcak hava akımından uzak tutun.

3. Yapraklar çiçekten hızlı uzarsa

   Camı daha serin bir yere alın ve bir iki gün yeniden karartın. Daha uzun tutmayın; yapraklar solgunlaşır.

4. Çiçeği destekleyin

   Salkım ağırlaşıp yana yatarsa yanına ince bir bambu çubuk koyun ve sapı yumuşak bir bağla gevşekçe bağlayın. Camı birkaç günde bir çevirmek sapın ışığa doğru eğilmesini azaltır.

5. Çiçeği serin tutun

   Çiçek açtıktan sonra camı serin bir odada tutarsanız çiçekler daha uzun dayanır. Sıcak odada salkım çabuk açılır ve solar.

Çiçekten sonra

1. Soğan yorulmuştur

   Suda çiçek açan soğan bütün gücünü bu çiçeğe harcar. Aynı soğan ertesi kış yeniden suda çiçek açtırılamaz.

2. Bahçeye dikmek isterseniz

   Çiçek solunca sapını kesin, yaprakları kendiliğinden sararana kadar bırakın. Sonra soğanı bahçeye, kendi yüksekliğinin iki katı derinliğe dikin. Suda yetişen soğanın kökleri toprağa zor uyum sağlar; ertesi yıllarda daha zayıf çiçek açar ya da hiç açmayabilir.

3. Bahçeniz yoksa

   Soğanı kompostlayabilir ya da atabilirsiniz. Her kış yeni bir soğanla başlamak en kolay yoldur.

Çocuklar ve evcil hayvanlar

1. Küçük çocuklar

   Sümbülün bütün kısımları yenirse zararlıdır, en çok da soğanı: mide ağrısı, kusma ve ishal yapabilir. Camı küçük çocukların ulaşamayacağı, devrilmeyecek bir yere koyun. Çocuğunuz soğandan yediyse 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi'ni arayın.

2. Kediler ve köpekler

   ASPCA sümbülü kediler, köpekler ve atlar için zehirli bitkiler arasında sayar: şiddetli kusma, ishal, halsizlik ve titreme görülebilir. Soğanı ve camı evcil hayvanların ulaşamayacağı yerde tutun; belirti görürseniz veteriner hekiminize danışın.

3. Mutfakta karışmasın

   Sümbül soğanı yemeklik soğana benzer. Bekleyen soğanları yiyeceklerden ayrı, üstünde “yenmez” yazan bir kağıt torbada tutun.

Pinterest'e kaydedin

Bu projeyi daha sonra yapmak üzere saklamak isterseniz aşağıdaki dikey görseli Pinterest panonuza kaydedebilirsiniz. Yazının paylaşım düğmelerindeki Pinterest de bu görseli kaydeder.

Sık sorulan sorular

Sümbülü yılbaşına yetiştirebilir miyim?

Kasımda başlarsanız yetişmez. RHS'nin örneklerinde yılbaşında çiçek için hazırlanmış soğanlar eylül sonu ile ekim ortası arasında kurulur: 8–10 hafta serin ve karanlık, ardından 18–22 gün ışık. Kasımın ilk haftasında kurulan hazırlanmış soğan yaklaşık ocak ortası ile şubat başı arasında, normal soğan şubat sonu ile mart ortası arasında açar.

Serin bir yerim yok; buzdolabı olur mu?

Olur, ama bu yolda camı değil, kuru soğanı soğutursunuz. Wisconsin Üniversitesi'nin yayını, dikilmemiş sümbül soğanlarının kağıt torbada buzdolabında 4–6 hafta soğutulabileceğini, sonra suyu tabanın hemen altında duran camlara yerleştirilip aydınlık bir pencere önünde yaklaşık 4 haftada çiçek açtığını yazar. Aynı yayın normal sümbülün soğuk ihtiyacını 12–15 hafta olarak verir; bu yüzden kısa yolu hazırlanmış soğanlarla denemek daha güvenlidir, kısa soğutulan normal soğanın çiçek sapı kısa kalabilir. Buzdolabında elma gibi meyve tutmayın: olgunlaşan meyvenin saldığı etilen gazı çiçeğe zarar verir. Torbanın üstüne “sümbül soğanı, yenmez” yazın.

Su bulanıklaşır ya da kokarsa ne yapmalıyım?

Su soğana değiyor ya da kökler çürümeye başlamış olabilir. Soğanı köklerini kırmadan dikkatle kaldırın, camı yıkayıp taze suyla doldurun ve seviyeyi tabanın hemen altına ayarlayın. Soğanın tabanı yumuşamış ve kötü kokuyorsa soğan çürümüştür; atın.

Kış aylarında evde başka bitki projeleri için cam teraryum ve kokedama yazılarımıza, yılbaşı çiçeği için Atatürk çiçeği bakımı kılavuzumuza bakabilirsiniz. Çiçekten sonra soğanı saksıya almak isterseniz saksı harcı yazımız yol gösterir. Evinize doğal bir kış süsü daha için kurutulmuş portakal girlandası yapabilirsiniz.