Tuz hamuru; un, tuz ve sudan yoğrulan, kuruyunca sertleşen bir el işi hamurudur. Açılıp şablonla kesilir, fırında ya da havada kurutulur, sonra boyanıp verniklenir. Bu sayfada ölçülü bir tarif, beş süs için ölçülü kesim şablonları, kalınlığa göre kurutma tablosu ve boyama adımlarını bulacaksınız.
El yapımı yılbaşı süsleri her kış sosyal medyada sık paylaşılır; tuz hamuru, mutfaktaki ucuz malzemelerle çocuklarla birlikte yapılan klasik bir aile işidir. İyi kurutulup verniklenen süsler her yıl yeniden asılabilir. Başka ev süsleri için Dekorasyon sayfamıza göz atabilirsiniz.
Proje bilgileri
Zorluk: Kolay
Ölçü: yaklaşık 6–7,5 cm süsler, 5 mm kalınlık
Verim: bir ölçü hamurdan yaklaşık 25 süs
Kuruma: fırında yaklaşık 2–3 saat ya da havada 3–5 gün (5 mm)
Yaş: çocuklar yetişkin gözetiminde; fırın işini yetişkin yapar
Gerekli malzemeler
Hazırladığınız malzemeleri işaretleyin; seçimleriniz bu tarayıcıda saklanır.
İnce sofra tuzu, 1 su bardağı (yaklaşık 240 g)
Ilık su, ¾–1 su bardağı (150–200 ml)
Geniş bir kase ve kaşık
Oklava
Kalınlık çıtası, 2 adet 5 mm (ya da 5 mm kalınlığında iki düz tahta çubuk)
Pişirme kağıdı ve fırın tepsisi
Kareli defter kağıdı, kurşun kalem, ince karton ve makas (şablonlar için)
Küçük, sivri uçlu bıçak
Pipet, yaklaşık 5–6 mm (asma deliği için)
Desen için dantel parçası, düğme ya da çatal; isim için harf damgası (isteğe bağlı)
Zımpara kağıdı, 240 kum (kenarları düzeltmek için, isteğe bağlı)
Akrilik boya ve ince fırça
Su bazlı vernik, mat ya da parlak
Jüt ip ya da 3 mm saten kurdele, süs başına yaklaşık 25 cm
Proje notları
Un, markasına göre farklı miktarda su çeker. Suyun hepsini birden dökmeyin; kaşık kaşık ekleyin.
Tuz hamuru yenmez. Çocuklar yaparken hamuru ağızlarına almamalarına dikkat edin; işten sonra elleri yıkayın. Hamurdaki tuz eldeki küçük kesikleri yakabilir.
Tuz hamuru köpek ve kediler için tehlikelidir: içindeki tuz zehirlenmeye yol açar; bir iki süs bile bir köpeği ağır hasta edebilir. Hamuru, kuruyan ve asılan süsleri evcil hayvanların ulaşamayacağı yükseklikte tutun. Hayvanınız tuz hamuru yediyse hemen veterinerinizi arayın.
Fırın işini yetişkin yapsın; tepsi ve süsler fırından sıcak çıkar.
Süsleri kuru bir yerde, kağıda sararak saklayın. Tuz nem çeker; nemli yerde süs yumuşar.
Adım adım yapılışı
Kesim şablonları
Beş şablonun hepsi 1 cm’lik kareler üstüne çizildi. Ölçüleri kareli defter kağıdına aktarıp kartondan kesin; asma deliklerinin yeri beyaz daireyle gösterildi.
- Yıldız: beş dış köşesi Ø 7 cm’lik dairenin, iç köşeleri Ø 3,8 cm’lik dairenin üstünde; delik tepeden 2 cm aşağıda.
- Çam ağacı: 7,5 cm boyunda, tabanı 6 cm; üstteki katlar 3,6 ve 4,8 cm genişliğinde, gövde 1,2 × 1 cm; delik tepeden 1,7 cm aşağıda.
- Kalp: 6,5 × 6 cm; üstü, merkezleri 3,1 cm arayla duran iki Ø 3,4 cm daireden çizilir; delik ortadaki çukurun 1 cm altında.
- Desenli madalyon: Ø 7 cm daire; desen ortadaki Ø 5,2 cm’lik alana basılır; delik kenardan 1 cm içeride.
- Hediye etiketi: 4,5 × 7 cm; üst köşeler 1,2 cm kesik; delik üst kenardan 1 cm aşağıda.
Tuz hamuru tarifi
Kuru malzemeleri karıştırın
Unu ve tuzu kasede kaşıkla iyice karıştırın.
Suyu azar azar ekleyin
Ilık suyun yarısını ekleyip karıştırın. Kalanını kaşık kaşık ekleyerek hamur toplanana kadar karıştırın; hamur toplandıysa suyun hepsini kullanmanız gerekmez.
Yoğurun
Hamuru tezgâhta 5–10 dakika yoğurun. Kulak memesi kıvamında olmalı: ele yapışmamalı, bastırınca çatlamamalı. Yapışıyorsa biraz un, ufalanıyorsa birkaç damla su ekleyin.
Kurumaması için örtün
O an kullanmadığınız hamuru ağzı kapalı bir poşette tutun; açıkta kalan hamurun yüzeyi kurur ve kesince çatlar.
Açma, desen ve kesme
Şablonları hazırlayın
Şablonları kareli defter kağıdına çizin: defterin iki küçük karesi (5 mm) şemadaki bir kareye denk gelir. Çizimleri ince kartona yapıştırıp makasla kesin.
Hamuru açın
Hamurun bir kısmını pişirme kağıdının üstüne koyun ve iki yanına 5 mm’lik çıtaları yerleştirin. Oklavayı çıtalara değene kadar gezdirin: hamur her yerde 5 mm kalınlıkta olur.
Desen basın
Madalyon için dantel parçasını açılmış hamurun üstüne koyun ve oklavayla bir kez bastırarak geçin; oklava çıtalara değdiği için desen derinleşmez. Danteli yavaşça kaldırın. Düğme ya da çatal ucuyla da desen basabilirsiniz; en çok 2 mm bastırın, altta en az 3 mm hamur kalsın.
Kesin
Karton şablonu hamurun üstüne koyun (desen bastıysanız desenin üstüne ortalayın) ve çevresini bıçağın ucuyla kesin. Fazla hamuru kaldırın; süsü pişirme kağıdından oynatmayın, kesik kenarları parmağınızla hafifçe yuvarlayın. Artan hamuru toplayıp yeniden açın.
Deliği açın
Pipeti şablonda gösterilen yere dik bastırın, çevirerek çıkarın. Deliğin ortası kenardan en az 1 cm içeride olsun; kenara yakın delik kuruduktan sonra kırılabilir. Hediye etiketine harf damgasıyla isim basabilir ya da kürdanla yazabilirsiniz.
Kurutma
| Kalınlık | Havada | Fırında |
|---|---|---|
| 5 mm (bu tarif) | yaklaşık 3–5 gün | 50 °C’de 1 saat, sonra 100–120 °C’de 1–2 saat |
| 6–7 mm | yaklaşık 4–7 gün | 50 °C’de 1 saat, sonra 100–120 °C’de 1,5–3 saat |
| 8–10 mm | yaklaşık 1–2 hafta | önce 1–2 gün havada; sonra 50 °C’de 1 saat, 100–120 °C’de 2–4 saat |
Fırında kurutun
Süsleri pişirme kağıdıyla birlikte tepsiye alın. Fırını 50 °C’ye (fırınınız bu kadar inmiyorsa en düşük ayarına) getirip süsleri orta rafta 1 saat bekletin, sonra sıcaklığı 100–120 °C’ye çıkarın. Süreyi tablodan alın; yarısında süsleri ters çevirin ve fırın kapağını ara ara birkaç saniye aralayıp nemi çıkarın. 120 °C’yi aşmayın: hamur kabarır ve kahverengileşir.
Ya da havada kurutun
Fırın kullanmak istemezseniz süsleri ızgara gibi altından hava alan bir yüzeyde, kuru ve ılık bir odada kurutun. Her gün ters çevirin; nemli havada süre uzar.
Kuruduğunu kontrol edin
Süs soğuyunca iki yüzü de sert ve kuru olmalı; tırnakla bastırınca iz kalmamalı. Ortası serin ya da nemli hissettiriyorsa kurutmaya devam edin. İçi nemli kalan süs boyandıktan sonra yumuşar.
Boyama, vernik ve asma
Kenarları düzeltin
Pürüzlü kenarları ince zımparayla hafifçe düzeltin ve tozunu kuru bir fırçayla alın.
Boyayın
Akrilik boyayı az suyla, ince katlar hâlinde sürün; çok sulu boya hamuru yumuşatır. Her katı boyanın etiketindeki süre kadar kurutun. Noktalar için kürdan ya da fırçanın sap ucunu kullanabilirsiniz. Madalyonu boyasız bırakıp yalnızca kenarını altın renge boyamak dantel izini öne çıkarır.
Vernikleyin
Boya tamamen kuruyunca iyi havalanan bir yerde su bazlı vernikten 2 ince kat sürün. Ön ve arka yüzü, kenarları ve deliğin içini de kaplayın: tuz havadaki nemi çeker, verniksiz kalan yerden süs yumuşar. Verniğin etiketindeki talimata uyun.
Asın
25 cm’lik ipi deliğe geçirip iki ucunu düğümleyin. Süsleri evcil hayvanların ve küçük çocukların ulaşamayacağı yükseklikteki dallara asın. Ağacınızı tamamlamak için tığ işi fiyonk ağaç süsü tuz hamuru süslerle birlikte güzel durur.
Sık sorulan sorular
Bir ölçü hamurdan kaç süs çıkar?
Yaklaşık 25 süs. Hamur yaklaşık 650 g gelir ve yaklaşık 450 cm³ yer kaplar; 5 mm kalınlıkta açılınca yaklaşık 900 cm²’lik bir alan verir. Artıklar yeniden açıldığı için bunun yaklaşık %80’i, yani 720 cm² kadarı süse döner. Beş şablonun alanları toplamı yaklaşık 135 cm² (yıldız 19,5, ağaç 22, kalp 25, madalyon 38,5, etiket 30 cm²) olduğundan her şekilden 5’er tane çıkar. Yalnız madalyon keserseniz yaklaşık 18 tane olur.
Süslerim neden kabardı ya da çatladı?
Kabarma çoğunlukla fırının fazla sıcak olmasından ya da hamurun içi nemliyken yüksek ısıya girmesinden olur: sıcaklığı düşürün, kalın parçaları önce bir gün havada bekletin. Çatlama ise hamurun fazla hızlı kurumasından, kuru hamurdan ya da kalınlığın eşit olmamasından olur. Çıtalarla açmak ve yavaş kurutmak ikisini de azaltır. Kurumuş süsteki ince bir çatlağı biraz hamur ve suyla yaptığınız macunla doldurup yeniden kurutabilirsiniz.
Tuz hamuru mu, hava ile kuruyan kil mi?
Tuz hamuru mutfaktaki malzemelerle hemen yapılır ve çok ucuzdur; ama nem çeker, vernik olmadan uzun dayanmaz ve evcil hayvanlar için tehlikelidir. Hava ile kuruyan kil daha pürüzsüz bir yüzey verir ve fırın gerektirmez. İkisini karşılaştırmak için hava ile kuruyan kil ve polimer kil rehberimize bakabilirsiniz.
Benzer bir örnek
Örnek görsel: tuz hamurundan örgü gibi sarılmış bir çelenk; fiyonk kırmızıya boyanmış, çelenk boyasız bırakılmış. Bu sayfadaki tarifle yapılmadı. Fotoğraf (küçültüldü): Skrydstrup, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.
Süsleri hediye paketlerine de bağlayabilirsiniz; hediye etiketine alacak kişinin adını yazın. Başka el yapımı yılbaşı süsleri için boyalı ahşap kütük dilimi süsleri, kağıttan yılbaşı süsleri ve keçe mutlu ağaç yılbaşı süsü yazılarımıza göz atın.
Evcil hayvanlara dikkat
Tuz hamuru köpek ve kediler için tehlikelidir; kuru bir süs bile tuz zehirlenmesine yol açabilir. Çalışırken hayvanları odadan çıkarın, süsleri yüksekte kurutup yüksek dallara asın. Hayvanınız tuz hamuru yediyse hemen veterinerinizi arayın.
Çocuklarla çalışırken
Hamuru açmayı, desen basmayı ve kesmeyi çocuklara, fırın işini yetişkine bırakın. Kesilen süsleri pişirme kağıdının üstünde bırakın; kağıtla birlikte taşınınca şekilleri bozulmaz.
Renk fikirleri
Beyaz zemin üstüne altın noktalar, kırmızı kalp üstüne beyaz noktalar ve yeşil ağaç üstüne beyaz kar taneleri sade ve uyumlu durur. Uyumlu renkler bulmak için renk paleti oluşturucu işinize yarar.
Artan hamur
Artan hamurdan küçük yıldızlar ya da harf boncukları yapın. Hemen kullanmayacaksanız ağzı kapalı bir poşette buzdolabında saklayın ve kısa sürede kullanın.
Kaynak: Hobili
Terimler sözlüğü
Kalınlık çıtası: Hamurun iki yanına konan, oklavanın değdiği eşit kalınlıkta çubuk; hamuru her yerde aynı kalınlıkta açmaya yarar.
Kulak memesi kıvamı: Yumuşak, ele yapışmayan, bastırınca çatlamayan hamur kıvamı.
Akrilik boya: Suyla incelen, kuruyunca suya dayanıklı hâle gelen hobi boyası.
Su bazlı vernik: Suyla incelen, kuruyunca şeffaf bir koruma katmanı oluşturan vernik.
Tuz zehirlenmesi: Fazla tuz yiyen hayvanda kusma, aşırı susama, titreme ve nöbetle görülebilen ciddi durum.
Yorumlar
Bu projeyi denediyseniz deneyiminizi ve sorularınızı paylaşın. Yorumlar editör onayından sonra yayınlanır. Kişisel verilerinizin nasıl işlendiğini KVKK aydınlatma metninin yorumlar bölümünde okuyabilirsiniz.
Yorum ekle